O αιώνας του Λενιν

Ο αιώνας του Λένιν Posted on 28/01/2018, By Serge Halimi and Βασίλης Παπακριβόπουλος (μετάφραση) Ο Serge Halimi ειναι διευθυντής της Μonde Diplomatique.

Έχοντας μόλις κλείσει ένας αιώνας από την Οκτωβριανή Επανάσταση, ένα ερώτημα εξακολουθεί να πλανάται: η αποτυχία του σοβιετικού μοντέλου άραγε απαξιώνει και τον διεθνισμό που συνόδευε τα πρώτα του βήματα; ΕΣΣΔ: Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών. Αρχικά, αυτή η ονομασία δεν παρέπεμπε σε μια εδαφική επικράτεια, αλλά σε μια ιδέα: την παγκόσμια επανάσταση. Τα σύνορά της θα ήταν εκείνα που είχαν προκύψει από τον ξεσηκωμό στην Ρωσία και, στη συνέχεια, θα διαμορφώνονταν ανάλογα με τις επαναστάσεις που αναμενόταν να ξεσπάσουν αλλού. Στο άνω αριστερό άκρο μιας κατακόκκινης σημαίας, ένα σφυροδρέπανο συμβόλιζε το νέο κράτος, του οποίου ο πρώτος εθνικός ύμνος ήταν… η Διεθνής. Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι ο ιδρυτής της Σοβιετικής Ένωσης ήταν διεθνιστής. Ο Λένιν έζησε στην εξορία μεγάλο μέρος της ζωής του ως επαγγελματίας επαναστάτης (σε Μόναχο, Λονδίνο, Γενεύη, Παρίσι, Κρακοβία, Ζυρίχη, Ελσίνκι…). Και συμμετείχε σε όλες σχεδόν τις μεγάλες συζητήσεις του εργατικού κινήματος. Τον Απρίλιο του 1917, όταν επέστρεφε σιδηροδρομικώς στη Ρωσία, όπου η επανάσταση είχε ξεσπάσει και ο τσάρος είχε παραιτηθεί, όσο το τραίνο που τον μετέφερε διέσχιζε τη γερμανική επικράτεια τη στιγμή όπου ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος βρισκόταν στο αποκορύφωμά του, οι σύντροφοί του τραγουδούσαν τη Μασσαλιώτιδα, τον ύμνο της Γαλλικής Επανάστασης. Στα κείμενα του Λένιν, οι αναφορές σε αυτήν είναι από πολλές απόψεις πολύ συχνότερες απ’ ό,τι στην ιστορία της τσαρικής Ρωσίας. Η εμμονή του ήταν να φανεί αντάξιος των Ιακωβίνων, «του καλύτερου παραδείγματος δημοκρατικής επανάστασης και αντίστασης στον συνασπισμό των μοναρχιών» (1), και η επανάσταση να διαρκέσει περισσότερο από την Παρισινή Κομμούνα. Ο εθνικισμός δεν είχε την παραμικρή θέση. Εξάλλου, θα το υπενθύμιζε αργότερα ο ίδιος ο μπολσεβίκος ηγέτης: ήδη από το 1914, αντίθετα από όλους σχεδόν τους Ευρωπαίους σοσιαλιστές και συνδικαλιστές, που αφέθηκαν να στρατολογηθούν στην «ιερή εθνική ενότητα» απέναντι στον εξωτερικό εχθρό, το κόμμα του «δεν φοβήθηκε να επιδιώξει την ήττα της τσαρικής Ρωσίας και να στιγματίσει τον πόλεμο ανάμεσα σε δύο ιμπεριαλιστικά αρπακτικά». Μόλις ανέλαβαν την εξουσία λοιπόν, οι μπολσεβίκοι «πρότειναν την ειρήνη σε όλους τους λαούς και επιχείρησαν όλα όσα ήταν ανθρωπίνως εφικτά προκειμένου να επισπεύσουν την επανάσταση στη Γερμανία και στις υπόλοιπες χώρες» (2). Ξανά ο διεθνισμός.

Ένα υπέρτατο παράδοξο, που θα επέφερε μακροπρόθεσμες συνέπειες: ένα κόμμα ταγμένο στη δικτατορία του προλεταριάτου επωφελείται από την ξαφνική κατάρρευση της δυναστείας των Ρομανόφ και την απουσία άλλων σοβαρών διεκδικητών της εξουσίας (3) για να γίνει κύριος του κρατικού μηχανισμού μιας χώρας στην οποία η εργατική τάξη αποτελούσε μόλις και μετά βίας το 3% πληθυσμού. Όμως, κατά βάθος, ελάχιστη σημασία έχουν όλα αυτά στην αρχή της επανάστασης, δεδομένου ότι η σωτηρία και η βοήθεια οφείλουν να προέλθουν από το εξωτερικό, όταν η επαναστατική σκυτάλη περάσει σε περισσότερο προηγμένες χώρες, με ισχυρότερα προλεταριάτα που διαθέτουν υψηλότερη πολιτική μόρφωση. Ίσως είναι απλά ζήτημα εβδομάδων ή μηνών: στη Γερμανία, στη Γαλλία, στην Ιταλία, στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οργή εντείνεται και όλο και περισσότερες στρατιωτικές μονάδες στασιάζουν. Τον Οκτώβριο του 2017, ο Λένιν ανυπομονεί. Ο ρωσικός ξεσηκωμός δεν μπορεί να περιμένει άλλο, ενόσω εκδηλώνονται «τα αναμφισβήτητα συμπτώματα μιας μεγάλης καμπής, πρόδρομοι της επανάστασης σε παγκόσμιο επίπεδο». Εναπόκειται λοιπόν στους μπολσεβίκους να κάνουν την αρχή, περιμένοντας τους άλλους λαούς που θα πάρουν τη σκυτάλη. Στο Βερολίνο, στο Μόναχο και στη Βουδαπέστη, η ελπίδα συντρίβεται. Και όταν η νέα εξουσία προτείνει «σε όλους τους εμπόλεμους λαούς την άμεση ειρήνη, δίχως προσαρτήσεις εδαφών και πολεμικές αποζημιώσεις», η αυτοκρατορική Γερμανία συνεχίζει τις εχθροπραξίες, βέβαιη ότι οι Ρώσοι στρατιώτες δεν άντεχαν άλλο να σφαγιάζονται. Προκειμένου να σωθεί, το νεοσύστατο κράτος υπέγραψε τη συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ, παραχωρώντας ένα μέρος της επικράτειάς του. Αντάλλαξε έδαφος με χρόνο, ελπίζοντας πάντα ότι θα ξεσπούσε επανάσταση στην Ευρώπη… Ωστόσο, εκείνη που κινητοποιήθηκε ήταν η αντεπανάσταση. Αντί για την «ειρήνη των εργαζόμενων ενάντια σε όλους τους καπιταλιστές» που ζητούσε ο Λένιν, δέκα εκστρατευτικά σώματα (από Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδά, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Σερβία, Φινλανδία, Ρουμανία, Τουρκία, Ελλάδα και Ιαπωνία) έσπευσαν να βοηθήσουν τις στρατιές των «Λευκών» που μάχονταν για την παλινόρθωση του παλαιού καθεστώτος.

Το 1921, η επαναστατική Ρωσία βγαίνει νικήτρια αλλά κατεστραμμένη από τον νέο πόλεμο. Και θα απομονωθεί απόλυτα από τις μεγάλες δυνάμεις, ακόμη πιο εχθρικές απέναντί της από τη στιγμή που δεν έκρυψε ποτέ την πρόθεσή της να τις ανατρέψει. Μετά τον Οκτώβρη, το κεφάλαιο έχασε την εξουσία του στην πιο αχανή περιοχή της Γης. Και σαν να μην έφθανε αυτός ο σεισμός, ο κομμουνιστής –αγροίκος, απειλητικός, κοσμοπολίτης, εβραίος, «με το μαχαίρι στα δόντια» (4)– δεν αποτελούσε μονάχα μια εθνική ρωσική ιδιαιτερότητα, που στην ανάγκη θα μπορούσε να απομονωθεί γεωγραφικά. Αποτελούσε εξίσου και τον εσωτερικό εχθρό, τον πειθαρχημένο φαντάρο μιας Διεθνούς με πρωτεύουσα τη Μόσχα, την επίμονη απειλή της κοινωνικής επανάστασης. Εδώ και τώρα και παντού. Όμως, εκτός από απειλή, αποτελούσε και μια επίμονη ελπίδα, παρ’ όλες τις λίμνες αίματος που θα σημαδέψουν τη διαδρομή της. Το 1934, η φιλόσοφος και εργατική ακτιβίστρια Σιμόν Βέιλ (5) κατήγγειλε «την προσβολή που αποτελεί για τη μνήμη του Μαρξ η λατρεία που τρέφουν γι’ αυτόν οι καταπιεστές της σύγχρονης Ρωσίας». Ωστόσο, τρία χρόνια αργότερα, στο αποκορύφωμα των σταλινικών εκκαθαρίσεων, κατά τη διάρκεια των οποίων τουφεκίστηκε το 70% της ηγεσίας των μπολσεβίκων (6), έγραφε τα εξής: «Ο μύθος της σοβιετικής Ρωσίας είναι ανατρεπτικός στον βαθμό που μπορεί να δώσει στον κομμουνιστή χειρώνακτα που απέλυσε ο αρχιεργάτης την αίσθηση ότι, παρ’ όλα αυτά, πίσω από αυτόν, υπάρχει ο Κόκκινος Στρατός και το Μαγκνιτογκόρσκ (7), επιτρέποντάς του έτσι να διατηρήσει την υπερηφάνειά του. Ο μύθος της ιστορικά αναπόφευκτης επανάστασης διαδραματίζει τον ίδιο ρόλο, αν και με πιο αφηρημένο τρόπο: όταν είσαι εξαθλιωμένος και μόνος, δεν είναι λίγο να έχεις την Ιστορία στο πλευρό σου» (8). Και το γεγονός παραμένει: παρά τις αποτυχίες, ακόμα και στις πλέον στρεβλωμένες μορφές του, το κοινωνικό σύστημα που κυβέρνησε το ένα τρίτο του πλανήτη, το σημαντικότερο πολιτικό κίνημα του 20ού αιώνα, κατέληξε να σημαίνει σχεδόν παντού την κατάργηση της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας, την ανάπτυξη της εκπαίδευσης, τη δωρεάν υγεία, μια πρώτη χειραφέτηση των γυναικών, καθώς και τη διπλωματική, στρατιωτική, οικονομική και τεχνική υποστήριξη στους περισσότερους από τους αντιαποικιακούς αγώνες και στα ανεξάρτητα κράτη που προέκυψαν από αυτούς. Χωρίς να ξεχνάμε και «το πρωτοφανές εγχείρημα της πολιτικής ανέλιξης των λαϊκών τάξεων», το οποίο προώθησε «εργάτες και αγρότες στις βαθμίδες της εξουσίας που μέχρι τότε προορίζονταν αποκλειστικά για τους εκπροσώπους της αστικής τάξης» (9). Γιατί, εκείνη την εποχή, μεταξύ στρατευμένων κομμουνιστών, οι διεθνιστικοί δεσμοί εντέλει υπερέβαιναν γλώσσες, θρησκείες, εθνότητες και σύνορα όσο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σήμερα. Την ίδια ακριβώς ελπίδα που χαλύβδωνε το ηθικό εκείνου του χειρώνακτα εργάτη που ανέφερε η Σιμόν Βέιλ, όταν σκεφτόταν το Μαγκνιτογκόρσκ στη ριζοσπαστική και κοσμική Γαλλία της δεκαετίας του 1930, την συναντούσαμε και στην προτεσταντική Γερμανία, στην κομφουκιανή Κίνα και στη μουσουλμανική Ινδονησία, στους εργάτες γης που μάζευαν καπνό στην Κούβα, όπως και σε εκείνους που κούρευαν τα πρόβατα στην Αυστραλία (10). Ποιο πολιτικό κίνημα μπορεί να υποστηρίξει κάτι ανάλογο σήμερα; Στο διήγημά του «Ο Στρατιώτης Τσαπάγιεφ στο Σαντιάγκο της Χιλής», ο Λουίς Σεπούλβεδα εξιστορεί μία από τις δράσεις αλληλεγγύης προς τον λαό του Βιετνάμ, τον Δεκέμβριο του 1965, κατά τη διάρκεια του πολέμου με τους Αμερικανούς. Στην πορεία, ο αναγνώστης ανακαλύπτει ότι ο συγγραφέας ήταν πολιτικός γραμματέας του τοπικού πυρήνα Μορίς Τορέζ (11) του Κομμουνιστικού Κόμματος Χιλής, ότι ο σύντροφός του ηγούνταν του πυρήνα Νγκυγιέν Βαν Τρόι (12), ότι μεταξύ τους συζητούσαν για τη «Διαρκή Επανάσταση» (του Τρότσκι) και για το «Κράτος και Επανάσταση» (του Λένιν), ότι θυμούνταν πως «στη Δούμα της Αγίας Πετρούπολης μπολσεβίκοι και μενσεβίκοι συζητούσαν επί 72 ώρες προτού καλέσουν τις μάζες να ξεσηκωθούν», ότι φλέρταραν τις κοπέλες προτείνοντάς τους να διαβάσουν το «Πώς δενότανε το ατσάλι» του Νικολάι Οστρόφσκι και προσκαλώντας τις να δουν μαζί σοβιετικές ταινίες… Και μετά τη Μόσχα το Νταβός; Η χρεοκοπία του σοβιετικού μοντέλου επιτάχυνε τον θρίαμβο ενός άλλου οικουμενισμού, προς την αντίθετη όμως κατεύθυνση, εκείνη των εύπορων τάξεων. Η ανατροπή υπήρξε τόσο ραγδαία ώστε, ήδη από το 2000, ο ιστορικός Πέρρυ Άντερσον σημείωνε σε ένα αξιοπρόσεκτο άρθρο του: «Για πρώτη φορά από την εποχή της Θρησκευτικής Μεταρρύθμισης δεν υπάρχει πλέον ουσιαστική εναντίωση –δηλαδή μια διαφορετική κοσμοαντίληψη– μέσα στο σύμπαν του δυτικού τρόπου σκέψης. Και, σε παγκόσμιο επίπεδο, σχεδόν καμία, εάν εξαιρέσουμε τα θρησκευτικά δόγματα, που αποτελούν αναποτελεσματικούς αρχαϊσμούς (…). Ο νεοφιλελευθερισμός, ως σύνολο αρχών, κυριαρχεί χωρίς αντίπαλο στην υφήλιο» (13).

Όπως παρατηρεί ο Μπράνκο Μιλάνοβιτς, οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας, η εντυπωσιακή και σκανδαλώδης συνέπεια αυτής της εξέλιξης είναι ότι, από το 1988, η αύξηση του παγκόσμιου πλούτου πυροδοτεί την αύξηση των ανισοτήτων, ενώ μετά το 1914 συνέβαινε το αντίστροφο. Και στον κοινωνικό βολονταρισμό εκείνης της εποχής δεν βλέπει καμία σύμπτωση: «Οι πιέσεις που ασκούσε η Ρωσική Επανάσταση και το σοσιαλιστικό και το συνδικαλιστικό κίνημα, ενισχυμένες από την απογοήτευση των λαϊκών τάξεων προς τις εύπορες τάξεις, τις οποίες θεωρούσαν υπεύθυνες για το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενέτειναν το φαινόμενο της αναδιανομής» (14). Η φορολόγηση ανάλογα με την κλίμακα του εισοδήματος, ο Εργατικός Κώδικας, το οκτάωρο, η κοινωνική ασφάλιση, η επιφυλακτικότητα στην παραχώρηση των ηνίων του κρατικού μηχανισμού στους πλούσιους, όλα αυτά δεν είναι ξένα με τον μύθο της Οκτωβριανής Επανάστασης για τους μεν, με τον φόβο της επανάστασης για τους δε. Και μόλις αυτός ο φόβος εξορκίστηκε, οι αρνητικές συνέπειες της αποκαλούμενης «ευτυχισμένης παγκοσμιοποίησης» πολλαπλασιάστηκαν: κοινωνική παλινόρθωση των εύπορων τάξεων, «δικαίωμα επέμβασης» των δυτικών χωρών στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων χωρών, ιδιωτικοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών, δυσφήμιση κάθε επαναστατικού σχεδίου –κομμουνιστικού, αναρχικού, αυτοδιαχειριστικού. Τον Αύγουστο του 1991, μερικές μόλις εβδομάδες πριν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, ένας Γάλλος νομικός –κεντροαριστερός και μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας– πρόσθετε μια δόση μελαγχολίας στους πανηγυρισμούς για το «τέλος της Ιστορίας». Έγραφε τότε ο Ζαν-Ντενί Μπρεντέν: «Μήπως θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι στη χώρα μας ο σοσιαλισμός δεν θα ήταν τίποτε περισσότερο από ένα είδος αστικού ριζοσπαστισμού (15) εάν δεν είχε υπάρξει ο κομμουνισμός που τον επιτηρούσε, που τον ακολουθούσε κατά πόδας, πάντα έτοιμος να πάρει τη θέση του, που τον εμπόδιζε να εκτραπεί υπερβολικά γρήγορα ή σε υπερβολικό βαθμό; (…) Μήπως θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι χρωστάμε πολλά σε όλους αυτούς τους ξεροκέφαλους, τους αιρετικούς, τους ακούραστους απεργούς, τους καταληψίες των εργοστασίων και των δρόμων μας που έσπερναν την αταξία, τους πεισματάρηδες που δεν έπαυαν να ζητούν μεταρρυθμίσεις ενώ ονειρεύονταν την επανάσταση, σε αυτούς τους μαρξιστές, κόντρα στο ρεύμα της Ιστορίας, που δεν άφηναν τον καπιταλισμό να εφησυχάσει;» (16) Το «τέλος του κομμουνισμού» δημιούργησε την εντύπωση ότι έδωσε οριστική λύση στη μεγάλη διαμάχη που αντιπαρέθεσε τις δύο κυριότερες τάσεις της διεθνούς Αριστεράς μετά τη Ρωσική Επανάσταση: η ήττα του ενός των πρωταγωνιστών της σήμανε τη νίκη του άλλου, δηλαδή την επικράτηση της σοσιαλδημοκρατίας επί της ζωηρότερης μικρής αδελφής της. Ωστόσο, αυτός ο θρίαμβος υπήρξε σύντομος. Η εκατοστή επέτειος από την κατάληψη των χειμερινών ανακτόρων στην πραγματικότητα συμπίπτει με ένα κύμα ηττών του μεταρρυθμιστικού ρεύματος. Η δυναστεία Κλίντον σαρώθηκε, ο Τόνι Μπλερ, ο Φελίπε Γκονζάλες και ο Γκέρχαρντ Σρέντερ το έχουν ρίξει στις μπίζνες, ενώ ο Φρανσουά Ολάντ εξαερώθηκε… Ταυτόχρονα, ένα είδος ανυπομονησίας, ριζοσπαστικότητας ξαναγεννιέται στις περισσότερες από αυτές τις χώρες, αλλά και αλλού. Λίγο πριν από τον εορτασμό της διακοσιοστής επετείου της Γαλλικής Επανάστασης, ο οποίος θύμιζε περισσότερο εξορκισμό της, ο («μεταρρυθμιστής» σοσιαλιστής) Μισέλ Ροκάρ δήλωνε ότι «η Επανάσταση είναι κάτι επικίνδυνο και δεν είναι κακό να αποφεύγεται» (17). Τριάντα χρόνια πέρασαν από τότε, η παγκοσμιοποίηση επιβλήθηκε, τα φαντάσματα επέστρεψαν και η μούμια της επανάστασης σαλεύει ακόμα. Λένιν, 24 Ιουνίου 1917, Αναφέρεται από τον Victor Serge, «Lénine, 1917» (1924). Λένιν, «Αριστερισμός, παιδική ασθένεια του κομμουνισμού» (1920). Βλ. ως προς αυτό το σημείο Mosche Lewin, «Le siècle sovietique», Fayard-Le Monde diplomatique, Παρίσι, 2003, και Eric Hobsbawm, «Μarx and History», «New Left Review» I/143, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1984. Χαρακτηριστικά είναι τα γεμάτα προκαταλήψεις αποσπάσματα από ρεπορτάζ του διάσημου δημοσιογράφου Αλμπέρ Λοντρ (το όνομά του φέρει μεγάλο διεθνές βραβείο δημοσιογραφίας), στο άρθρο «Albert Londres au pays des Soviets», «Le Monde diplomatique», Οκτώβριος 2017. (Σ.τ.Μ.) Πρόκειται για τη Γαλλοεβραία φιλόσοφο Simone Weil (1909-1943), της οποίας το επώνυμο προφέρεται όμοια με το –ελαφρώς διαφορετικής ορθογραφίας– επώνυμο της γνωστής πολιτικού Simone Veil (1927-1917). Βλ. την επιστολή-διαθήκη του Νικολάι Μπουχάριν, «Le Monde diplomatique», Οκτώβριος 2017, σελ. 16. (Σ.τ.Μ) Μια μεγάλη πόλη με γιγάντιο συγκρότημα ορυχείων και χαλυβουργείων, που δημιουργήθηκε εκ του μηδενός, με βάση τα σοβιετικά πενταετή πλάνα. Διαδραμάτισε κομβικό ρόλο στην πολεμική προσπάθεια για τη συντριβή του ναζισμού. Simone Weil, «Méditations sur l’obéissance et la liberté» στο «Œuvres complètes», τόμος ΙΙ, «Ecrits historiques et politiques», Gallimard, Παρίσι 1991. Julian Mischi, «Le communisme désarmé. Le PCF et les classes populaires depuis les années 1970», Agone, Μασσαλία, 2014. Βλ. Έρικ Χομπσμπάουμ, «Η Εποχή των άκρων», Θεμέλιο, 1999. (Σ.τ.Μ.) Ιστορικός ηγέτης του ΚΚ Γαλλίας την περίοδο του Μεσοπολέμου και των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων. (Σ.τ.Μ.) Νοτιοβιετναμέζος κομμουνιστής. Το 1964 αποπειράθηκε να δολοφονήσει τον Αμερικανό Υπουργό Άμυνας Ρόμπερτ Μακναμάρα, καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε. Perry Anderson, «Renewals», New Left Review, Ν° 1, Λονδίνο, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 2000. «Le Monde», 21 Ιουλίου 2016. (Σ.τ.Μ.) Τον 19ο και 20ο αιώνα, ο Ριζοσπαστισμός ήταν ένα αστικό προοδευτικό πολιτικό ρεύμα που αγωνιζόταν για την εξάλειψη του ρόλου της Εκκλησίας και της αριστοκρατίας στην πολιτική ζωή και για την προώθηση ορισμένων ήπιων κοινωνικών μεταρρυθμίσεων. Jean-Dénis Bredin, «Est-il permis?» «Le Monde», 31 Αυγούστου 1991. Αναφέρεται από τον Έρικ Χομπσμπάουμ, «Aux armes, historiens. Deux siècles d’histoire de la Révolution française», La Découverte, Παρίσι, 2007.

Οποιος θέλει κουρεμα στο χρέος των Ελλήνων να σηκώσει το χέρι του!

Ιστορίες χρέους Σιώτος Γιάννης | ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΑΥΓΗ ΤΗΝ 26.05.2016 Ιστορίες χρέους Του Γιάννη Σιώτου Το χρέος το δίχως άλλο είναι μία λέξη βρόγχος για όλους σχεδόν τους Έλληνες. Αν το καλοσκεφτεί κανείς, η χώρα και οι άνθρωποί της αναμετρώνται καθημερινά με αυτό, καθώς επηρεάζει με κάθε τρόπο και με κάθε μέσο την καθημερινότητά τους. Το δίχως άλλο, όλη αυτή, η αγωνιώδης προσπάθεια έχει αναγκάσει τους Έλληνες να "ανακαλύψουν" τα οικονομικά του χρέους και να μάθουν γι' αυτό πράγματα που θα τα ζήλευε ακόμα και ένας τελειόφοιτος μίας πανεπιστημιακής οικονομικής σχολής. Ενώ εκατομμύρια Έλληνες αισθάνονται -δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα- ειδικοί περί το χρέος, ελάχιστοι είναι αυτοί που αποπειρώνται να ακολουθήσουν διαφορετικές διαδρομές για να το κατανοήσουν. Οι διαδρομές που προσφέρουν τα μονοπάτια που έχει χαράξει η ιστορία, η φιλολογία και η φιλοσοφία μπορεί να μην ενδείκνυνται για να παρακολουθήσει κανείς τους οικονομολόγους, αλλά σίγουρα βοηθούν στο να αντιληφθεί κανείς την αποτελεσματικότητα του χρέους ως όπλο. Βοηθούν επίσης να γίνουν αντιληπτά τα φιλοσοφικά τερτίπια και τα τεχνάσματα -ενδεδυμένα τις περισσότερες φορές με μανδύα ηθικής- που χρησιμοποιούν οι ισχυροί προκειμένου να λεηλατήσουν -κυριολεκτικά και μεταφορικά- τις ζωές των αδυνάτων είτε αυτοί είναι μεμονωμένα άτομα είτε κράτη. Κυρίως όμως βοηθούν για να συνειδητοποιήσει κανείς την υποκρισία των ισχυρών, όταν ξαφνικά γίνονται αδύναμοι. Τότε ανακαλύπτουν έννοιες όπως την "κατανόηση" ΄και τη "λογική" που προηγουμένως τις έγραφαν στα παλαιότερα των υποδημάτων τους.

Σίγουρα, η ιστορία αυτού του λαού προσφέρεται γι' αυτή την "εξερεύνηση". Άλλωστε πριν ακόμα λευτερωθούν οι Έλληνες βρέθηκαν να χρωστούν λεφτά, που δεν έφτασαν ποτέ σε αυτούς και να πληρώνουν λογαριασμούς για δανεικά που τα είχαν φάει άλλοι. Τα πρώτα δάνεια από ξένους ιδιώτες συνήφθησαν, το 1824 και το 1825. Η επαναστατική κυβέρνηση υπέγραψε δάνειο συνολικού ύψους 2,8 εκατ. στερλινών, ονομαστικής αξίας έκαστον 100 στερλινών, αλλά πραγματικής 59 στερλινών, για το δάνειο του 1824 και 55,5 στερλινών για εκείνο της επόμενης χρονιάς. Τελικά στα ταμεία έφθασαν μόνο 540.000 στερλίνες. Όλα τα υπόλοιπα χρήματα παρακρατήθηκαν όχι μόνο από τους Βρετανούς τραπεζίτες, αλλά και από τους Έλληνες και τους ξένους μεσάζοντες και τους διαχειριστές του δανείου. Φυσικά, έχοντας άδεια τα ταμεία η ελληνική κυβέρνηση της επαναστατημένης Ελλάδας, δεν είχε πόρους για να πληρωθούν τα τοκοχρεολύσια και έτσι, δύο χρόνια μετά τη σύναψη του δεύτερου δανείου, κήρυξε παύση πληρωμών. Δεν είναι λίγοι οι ιστορικοί που συνδέουν την εμπλοκή των ισχυρών δυνάμεων της εποχής στην αγωνία που είχαν προκειμένου να διαφυλάξουν τα συμφέροντα των ομολογιούχων, αφού αν δεν υπήρχε ελληνικό κράτος τα λεφτά θα χάνονταν. Ο Καποδίστριας προσπάθησε από το 1830 να βρει πάλι δανεικά. Συνάντησε την άρνηση στο να ανανεώσει την εξυπηρέτηση των δανείων του '24 και '25 και αναζήτησε εγγυήσεις τρεις προστάτιδες δυνάμεις. Δυστυχώς, πριν προλάβει να κλείσει τη συμφωνία για νέο δάνειο, δολοφονήθηκε το 1831. Με τη συνθήκη του Λονδίνου της 7.5.1832, πήραμε το δάνειο των 60 εκατ. φράγκων, και τον Όθωνα ο οποίος συμφώνησε με τους δανειστές ότι προηγούνται οι αποπληρωμές των χρεολυσίων έναντι οποιασδήποτε άλλης κρατικής δαπάνης. Από τα 60 εκ. φράγκα, στην Ελλάδα έφτασαν μόνον τα 27 εκατ. Οι δανειστές μας όχι μόνον παρακράτησαν έναντι προηγούμενων οφειλών 2 εκατ., όχι μόνον πήραν προμήθεια άλλα τόσα, αλλά υποχρεωθήκαμε να πληρώσουμε 11 εκατ. στον σουλτάνο για την αγορά της Φθιώτιδας, της Φωκίδας και της Εύβοιας που είχαμε ήδη απελευθερώσει. Αφαιρέθηκαν τα έξοδα της Αντιβασιλείας και οι μισθοί στρατιωτικών, κυρίως Βαυαρών και από τα 60 εκατ. στα ταμεία του κράτους, υπέρ των ελληνικών κρατικών δαπανών εκταμιεύτηκαν μόνον 2,7 εκατ. φράγκα. Τα συμπεράσματα από αυτή τη μικρή αναδρομή σίγουρα ανατρέπουν τις απόψεις πολλών σοφών που θέλουν να εμφανίζουν τους οφειλέτες ως ανήθικους και τους πιστωτές ως ηθικούς. Φυσικά, όλα τα προηγούμενα είναι μία μικρή υποσημείωση στη μακρά ιστορία του χρέους. Το 2.400 π.Χ. έχουμε το πρώτο καταγεγραμμένο παράδειγμα διαγραφής χρεών και καταστροφής αρχείων οφειλετών. Αυτό έγινε από τον βασιλιά Enmetena στην πόλη - κράτος των Σουμερίων Lagash στη Μεσοποταμία. Στη συνέχεια, η βιβλική παροιμία «Οι πλούσιοι κυριαρχούν πάνω στους φτωχούς, και ο δανειολήπτης είναι δούλος του δανειστή» χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσει την ακύρωση «απεχθών» χρεών μετά την αλλαγή καθεστώτος. Όμως, χρησιμοποιήθηκε επίσης για τη φυλάκιση οφειλετών, για παράδειγμα στα έργα του Καρόλου Ντίκενς. Η "επανάσταση" στην αγορά του χρέους είναι η δημιουργία του χρήματος, καθώς με τον τρόπο αυτό προσφέρθηκε μια λογιστική μονάδα για την παρακολούθηση των χρεών. Το πιο σημαντικό, αυτό οδήγησε σε μια απο-προσωποποίηση των σχέσεων πιστωτή - οφειλέτη, καθιστώντας δυνατή την εμπορική κοινωνία. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τις καινοτομίες της [ταχυδρομικής] αποστολής και των εξασφαλίσεων απαιτήσεων. Με αυτόν τον τρόπο, το χρέος συνδέθηκε με την απειλή, και συχνά στην πραγματικότητα, με τη διάβρωση της ελευθερίας, όχι μόνο για τα άτομα, αλλά και για ολόκληρες οικογένειες. Βρέθηκαν σε μια κατάσταση «δουλείας του χρέους». Αυτό ήταν η αιτία που πολλοί φιλόσοφοι ασχολήθηκαν με την έννοια του χρέους. Ο Φρίντριχ Νίτσε προσέφερε έναν ανθρωπολογικό απολογισμό της ιστορικής σύνδεσης της ενοχής με το χρέος. Τόνισε ότι το χρέος ήταν συνδεδεμένο με την ηθικολογία των εννοιών του καθήκοντος, της τιμής, της αυτοεκτίμησης και του κύρους. Στο «Γενεαλογία της Ηθικής». Ο Νίτσε κοίταξε πίσω στην «παλαιότερη και πιο πρωτόγονη» προσωπική σχέση μεταξύ δανειστή και οφειλέτη ως την προέλευση του πώς «ένα πρόσωπο μετρά πρώτα τον εαυτό του έναντι του άλλου». Και φυσικά αναρωτιέται κανείς πώς μπορεί η προσέγγιση αυτή να ταιριάζει με την «κλοπή» των πρώτων ελληνικών δανείων.

Από τον 18ο αιώνα η γέννηση και η τεράστια αύξηση του δημόσιου χρέους και το παιχνίδι κάπως άλλαξε αφού κάποιοι ισχυροί βρέθηκαν να χρωστούν. Και φυσικά, αφού ενέδυσαν τον δανεισμό με τον μανδύα του εθνικού συμφέροντος φρόντισαν να φορτώσουν τα δεινά στους πιο αδύναμους και ευάλωτους. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, τα καταστροφικά οικονομικά των Γάλλων βασιλέων στον 18ο αιώνα, είχαν μια βαθιά επίδραση στην οικονομική, πολιτική και φιλοσοφική σκέψη. Ο Γάλλος φιλόσοφος Montesquieu εξέφρασε την ανησυχία του στο «Πνεύμα των Νόμων». Το δημόσιο χρέος, έγραψε, «παίρνει το αληθινό έσοδο του κράτους από εκείνους που έχουν δραστηριότητα και βιομηχανία, για να το μεταφέρει στους νωχελικούς: Δηλαδή, δίνει διευκολύνσεις για εργασία σε όσους δεν εργάζονται, και βαρύνει με δυσκολίες αυτούς που όντως εργάζονται».

Αλλά και, οι Σκωτσέζοι στοχαστές Ντέιβιντ Χιουμ και Άνταμ Σμιθ φοβούντο ότι το δέλεαρ του δημόσιου χρέους θα διαφθείρει τα κράτη και θα δημιουργήσει πολιτικές της ψευδαίσθησης και της ύβρεως. Η χρηματοδότηση του δημοσίου χρέους διευκόλυνε καταστροφικούς πολέμους στην Ευρώπη και υποστήριξε τη μάταιη επιδίωξη της αυτοκρατορίας στον Ατλαντικό, τη Μεσόγειο και την Ινδία. Διεύρυνε επίσης την πολιτική πατρωνία, δημιουργώντας μια αμοιβαία εξάρτηση μεταξύ των κρατών και των πιστωτών, κάτι που οδήγησε στην ολιγαρχία και τον κομματισμό και διακινδύνευσε την κατάρρευση της δημόσιας αρετής.

Από τα μέσα του 19ου αιώνα και μετά, η αναδυόμενη γερμανική ιστορική και θεσμική σχολή οικονομικών απέκτησε μια πολύ διαφορετική άποψη για το δημόσιο χρέος από εκείνο του Μοντεσκιέ, του Χιούμ, του Σμιθ και του Τζέφερσον. Ενώθηκαν στην άποψη ότι το δημόσιο χρέος ήταν αναπόσπαστο μέρος των εθνικών οικονομιών. Οι στοχαστές Karl Dietzel και Lorenz von Stein πίστευαν ότι το κράτος είχε θετικό ρόλο στην εξισορρόπηση της οικονομίας, πάνω απ' όλα μέσω της χρηματοδότησης των επενδύσεων που τονώνουν την παραγωγικότητα, σε υποδομές και σε δημόσιες παροχές. Μέχρι τα τέλη του 20ου αιώνα, η χαλάρωση της αίσθησης του περιορισμού και της ενοχής που συνδέονται με το χρέος πήρε μια ριζικά νέα μορφή. Οι πιστωτές έχουν την τάση να θεωρούνται ως «άγιοι», οι οφειλέτες ως «αμαρτωλοί». Η αρετή είναι συνδεδεμένη με τους πρώτους (σύνεση, σκληρή δουλειά), και η κακία στους δεύτερους (απερισκεψία, τεμπελιά). Αυτό το είδος της γλώσσας θέτει σε κίνδυνο την αξιοπρέπεια, την τιμή και τον αμοιβαίο σεβασμό. Προκαλεί τα βασικά, καθώς και τα ευγενή συναισθήματα, συμπεριλαμβανομένων της δυσαρέσκειας, του παράπονου και της οργής. Οι ηθικές και συναισθηματικές διαστάσεις του χρέους είναι στενά συνυφασμένες. Και φυσικά έχει πολύ ενδιαφέρον να συγκρίνει τη στάση εκείνων που από πιστωτές μετατρέπονται σε απελπισμένους οφειλέτες. Για παράδειγμα να συγκρίνει κανείς τη στάση της Γερμανίας, όταν στήριζε τις απαιτήσεις των ομολογιούχων της έναντι της Ελλάδος κατά τον 19ο αιώνα και τα επιχειρήματα που χρησιμοποίησαν οι Γερμανοί πολιτικοί, όταν μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους βρέθηκαν με ένα τεράστιο χρέος. Ο καγκελάριος Βίσμαρκ απείλησε να μπλοκάρει τη συνθήκη προσάρτησης της Θεσσαλίας αν δεν εξοφλούνταν άμεσα οι Βαυαροί κληρονόμοι και οδήγησε την τότε ελληνική κυβέρνηση να αποδεχθεί έναν «συμβιβασμό» που περιέλαβε όχι μόνο τους «θεσμικούς επενδυτές» του 1832, αλλά και τους ιδιώτες ομολογιούχους των δανείων της ανεξαρτησίας, που αγόρασαν στη δευτερογενή αγορά μέχρι και 5 δρχ. ένα ομόλογο ονομαστικής αξίας 100.

Οι επίγονοι του Βίσμαρκ που διαπραγματεύτηκαν το χρέος από τους δύο παγκόσμιους πολέμους επικαλέστηκαν ως επιχειρήματα τα πάντα: από την αδυναμία μέχρι την ανθρωπιστική κρίση. Και έτσι διαπιστώνει κανείς όχι μόνο το μέγεθος της υποκρισίας, αλλά και την αναλγησία των ισχυρών.

Η γενοκτονία και ο εθνικισμός Κουτσοκώστας Γιάννης

Η γενοκτονία και ο εθνικισμός Κουτσοκώστας Γιάννης | δημοσιευθηκε Αυγή την 07.11.2015 Του Γιάννη Κουτσοκώστα Ο ισχυρισμός ότι οι δηλώσεις του υπουργού Παιδείας «όπλισαν» το χέρι των ακροδεξιών τραμπούκων, που ξυλοκόπησαν τον βουλευτή της Ν.Δ., δεν στέκει. Και δεν πείθει. Ποτέ και πουθενά στον πολιτισμένο κόσμο η διατύπωση μιας άποψης, ακόμα και της πιο ακραίας, δεν μπορεί να δικαιολογεί και να επιτρέπει τραμπουκισμούς Έγινε και αυτό και ήταν αναμενόμενο. Γιατί, όταν σπέρνεις ανέμους, θερίζεις θύελλες. Ο ξυλοδαρμός του Γ. Κουμουτσάκου από χρυσαυγίτες στο συλλαλητήριο των Ποντίων στο Σύνταγμα δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Είναι η ίδια η θύελλα. Είναι η ακραία και επικίνδυνη συνέπεια ενός ακραίου και επικίνδυνου κλίματος εθνικιστικής υστερίας, που καλλιεργείται μεθοδικά, συστηματικά και οργανωμένα τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας. Και αναζωπυρώθηκε αυτή τη φορά με αφορμή ή και πρόσχημα τις δηλώσεις του υπουργού Παιδείας Ν. Φίλη για τη γενοκτονία των Ποντίων. Πρόκειται για ένα επικίνδυνο «παιχνίδι με τη φωτιά», που απειλεί τη χώρα και τη δημοκρατία της, περισσότερο ίσως και από αυτήν ακόμα την οικονομική κρίση. Και είναι διπλά επικίνδυνοι όσοι συμπράττουν σε αυτό το παιχνίδι είτε λόγω άγνοιας του κινδύνου, είτε λόγω αδράνειας, είτε πολύ περισσότερο λόγω μικρο-εσωκομματικών υπολογισμών και επιδιώξεων. Όσοι θεωρούν όλα αυτά υπερβολικά, ας δουν για παράδειγμα, πιο προσεκτικά, τι ακριβώς συνέβη στο Σύνταγμα. Απολύτως θεμιτή και από μια άποψη κατανοητή η διαδήλωση διαμαρτυρίας των Ποντίων, οι οποίοι ωστόσο όφειλαν να περιφρουρήσουν καλύτερα το συλλαλητήριό τους. Αυτό που δεν είναι απολύτως κατανοητό είναι το πώς και το γιατί βρέθηκαν μαζί στην ίδια διαδήλωση, σοβαροί κατά τα άλλα ευρωπαϊστές, όπως είναι ο Γ. Κουμουτσάκος, αλλά και χρυσαυγίτες βουλευτές και λοιπά ακροδεξιά στοιχεία. Εκ του αποτελέσματος η... συνύπαρξη αυτή είχε τη συνήθη με τα ακροδεξιά «ήθη» κατάληξη και μόνο... ευγενική δεν ήταν για τον βουλευτή της Ν.Δ. Οι χρυσαυγίτες δέρνουν, αλλά φταίει, Φίλης Γνωστοί χρυσαυγίτες και ακροδεξιοί τραμπούκοι, που «ξεπήδησαν» από το μπλοκ της Χρυσής Αυγής, ξυλοκόπησαν με τον πιο βάρβαρο τρόπο τον Γ. Κουμουτσάκο. Και όλα αυτά υπό την ιαχή «αλήτες - προδότες - πολιτικοί» και υπό τα... άγρυπνα και αδιάφορα μάτια αστυνομικών, που παρακολουθούσαν απαθείς, αμέτοχοι και ως εκ τούτου συνένοχοι. Ουδείς προσπάθησε στα σοβαρά να τους εμποδίσει, ουδείς συνελήφθη επί τω... έργω, ουδεμία προσαγωγή έγινε. Και η ηγεσία του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της. Πριν από όλα να εντοπίσει και να συλλάβει τους δράστες, να τιμωρήσει παραδειγματικά τους υπεύθυνους και κυρίως να ξεριζώσει τους ακροδεξιούς θύλακες στην ΕΛ.ΑΣ. Θα περίμενε κανείς ότι το περιστατικό αυτό θα ενεργοποιούσε τα δημοκρατικά αντανακλαστικά της κοινωνίας και των πολιτικών δυνάμεων. Αντ' αυτού είδαμε και ακούσαμε τον ίδιο τον προσωρινό και επίδοξο πρόεδρο της Ν.Δ. Β. Μεϊμαράκη, αλλά και τον ίδιο τον Γ. Κουμουτσάκο, να αποφαίνονται βαρύγδουπα και μάλλον αστόχαστα: ο Φίλης είναι ο ηθικός αυτουργός της επίθεσης. Δηλαδή οι χρυσαυγίτες δέρνουν, αλλά για όλα φταίει ο Φίλης. «Γαλάζια» διολίσθηση προς τα ακροδεξιά Δυστυχώς δεν πρόκειται για σύγχυση ούτε για πρόχειρη και εν θερμώ αντίδραση. Αλλά για κάτι χειρότερο: Πρόκειται για την παρατεινόμενη διολίσθηση της ηγεσίας του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης σε ακροδεξιές ατραπούς, σε επικίνδυνα παιχνίδια όξυνσης της εθνικιστικής υστερίας και του τυφλού φανατισμού για μικροκομματικά οφέλη. Παιχνίδια, που γίνονται ακόμα πιο επικίνδυνα όταν επιχειρείται πολιτική εκμετάλλευση ευαίσθητων εθνικών θεμάτων και όταν «επενδύονται» πολιτικές καριέρες στο θυμικό και στις πονεμένες μνήμες ανθρώπων και κοινωνικών ομάδων. Ο ισχυρισμός ότι οι δηλώσεις του υπουργού Παιδείας «όπλισαν» το χέρι των ακροδεξιών τραμπούκων, που ξυλοκόπησαν τον βουλευτή της Ν.Δ., δεν στέκει. Και δεν πείθει. Ποτέ και πουθενά στον πολιτισμένο κόσμο η διατύπωση μιας άποψης, ακόμα και της πιο ακραίας, δεν μπορεί να δικαιολογεί και να επιτρέπει τραμπουκισμούς. Αν είναι να ρίξουμε στην... πυρά τον Ν. Φίλη, να το κάνουμε, όχι γιατί ξανα-είπε τη γνώμη του, αλλά γιατί, ως έμπειρο πολιτικό στέλεχος και δημοσιογράφος, όφειλε να γνωρίζει τους κανόνες του παιχνιδιού. Και ως υπουργός όφειλε να γνωρίζει ότι η διατύπωση μιας διαφορετικής άποψης από την επίσημη και κρατούσα έχει άλλη βαρύτητα και άλλες συνέπειες από αυτήν του δημοσιογράφου. Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για θέματα ευαίσθητα για ιστορικούς, πολιτικούς και εθνικούς λόγους. Ως συνήθως ο καυγάς και οι αντιπαραθέσεις στην Ελλάδα δεν γίνονται επί της ουσίας, αλλά επί της διαδικασίας. Και δεν αναφέρομαι σε αυτούς οι οποίοι ασκούν κριτική στον υπουργό Παιδείας με πολιτικά, ιστορικά και επιστημονικά επιχειρήματα και υιοθετούν την επίσημη θέση της ελληνικής Πολιτείας ότι αυτά που υπέστησαν οι Έλληνες του Πόντου στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν γενοκτονία και όχι αιματηρή εθνοκάθαρση. Αναφέρομαι στα πρωτοπαλίκαρα του εθνικισμού, που ξεσήκωσαν αυτή την εθνικιστική υστερία καταφεύγοντας μάλιστα σε ανιστόρητες υπερβολές, σε απειλές αλλά και σε επικίνδυνες κατηγορίες περί προδοσίας. Αναφέρομαι και στους επίδοξους ηγέτες της Ν.Δ., οι οποίοι εμπλέκουν στην εσωκομματική τους διαμάχη το θέμα ψηφοθηρώντας ασύστολα στη μεγάλη «δεξαμενή» των Ποντίων ψηφοφόρων. Και αναφέρομαι σε όλους αυτούς τους όψιμους «προστάτες» των Ποντίων, που ένιωσαν τον «πατριωτισμό» τους να θίγεται από τις απόψεις του Ν. Φίλη. Το αστείο είναι ότι πολλοί από αυτούς συμπεριφέρθηκαν άθλια και εκμεταλλεύτηκαν με τον χειρότερο τρόπο τους πρόσφυγες από τον Πόντο. Τουρκόσπορους, τους αποκαλούσαν υποτιμητικά, όπως αποκαλούν Ρωσοπόντιους, ακόμα και σήμερα τους Έλληνες Πόντιους, που ήρθαν από την πρώην Σοβιετική Ένωση. «Εθνικόν είναι το αληθές» Τι αποκαλύπτει όλος αυτός ο υποκριτικός ορυμαγδός; Ότι ο καυγάς και οι εκρήξεις δεν γίνονται για το αν ήταν γενοκτονία ή εθνοκάθαρση η σφαγή των Ελλήνων του Πόντου. Το ερώτημα αυτό έχει απαντηθεί προ πολλού από τη Βουλή και από διεθνείς οργανισμούς οι οποίοι έχουν αποφανθεί ότι πρόκειται για γενοκτονία. Ωστόσο αυτό δεν εμποδίζει και οποιαδήποτε άλλη ιστορική και επιστημονική προσέγγιση, η οποία κάλλιστα θα μπορούσε να είναι αντικείμενο ενός ιστορικού συμποσίου αλλά όχι της τρέχουσας πολιτικής αντιπαράθεσης. Όλα αυτά σε μια κανονική χώρα, γιατί δυστυχώς στην Ελλάδα η συζήτηση γίνεται για το αν υπάρχει ακόμα το δικαίωμα να συζητάμε για κάποιες από τις εθνικές μας αλήθειες και αν έχουμε το δικαίωμα να «παραβιάσουμε» το άβατο στο οποίο... μονάζουν. Αν μπορούμε να ψηλαφούμε και κάποιες από τις «γκρίζες» σελίδες της ιστορίας χωρίς παρωπίδες, μίσος και κίβδηλους φανατισμούς. Διότι φίλος ο Φίλης, φίλτεροι οι Πόντιοι, φιλτάτη όμως η αλήθεια. Το είπε και ο Διονύσιος Σολωμός, όχι ο Ρίτσος ή κάποιος άλλος... εθνικά επιλήψιμος ποιητής: «το έθνος -είπε- πρέπει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθές». Δεν είπε το ανάποδο: δηλαδή ό,τι είναι εθνικό είναι και αληθές. Θα μου πείτε: Και ποιος είναι αυτός ο Σολωμός, που ξέρει περισσότερα από τον Κασιδιάρη, τον Άδωνι και τον Μεϊμαράκη; Και γιατί παρακαλώ να αφήσουμε την... αλήθεια του Σολωμού να μας χαλάσει την... ωραία μας ιστορία;

Ρέκβιεμ για ένα όνειρο

Ρέκβιεμ για ένα όνειρο

Βερολίνο, 1945 18.07.2015, Συντάκτης: Γιώργος Τσιάρας Βαριά κι ασήκωτη μέρα η σημερινή, «κερασάκι» σε μιαν αβάσταχτη εβδομάδα των παθών που ξεκίνησε με το μνημονιακό σοκ το πρωινό της Δευτέρας και, όπως όλα δείχνουν, θα κρατήσει αρκετά χρόνια. Και η ψυχή μας βαριά -ρέκβιεμ για ένα όνειρο στον ΣΥΡΙΖΑ, στη συγκυβέρνηση, στον πάντα γελαστό και γελασμένο λαό που πίστεψε ότι μπορεί να υπάρξει αριστερή εναλλακτική εντός του ευρώ και χωρίς λιτότητα και εξόφθαλμη αδικία. Βγαίνω από το σπίτι και ο Υμηττός καίγεται: στο ψιλικατζίδικο της γωνίας δύο μεσήλικες κυρίες μαλώνουν για τον Τσίπρα -η μια λέει να βγούμε στους δρόμους να τον ρίξουμε τον ψεύτη, τον προδότη, η άλλη λέει άσ’ το τώρα, έγινε, και τι ήθελες να κάνει δηλαδή το παιδί, να μας κάψει όλους για να κάνει το χατίρι στον Λαφαζάνη; Πληρώνω γρήγορα και βγαίνω στον δρόμο θολωμένος.

Δυο στενά πιο κάτω, στα όρια του Βύρωνα με το Παγκράτι, βλέπω την πινακίδα: οδός Μοργκεντάου. Προσφυγούπολη ο Βύρωνας, δικαίως έκανε δρόμο τον Χένρι Μοργκεντάου τον πρεσβύτερο, τον Γερμανοεβραίο (γεννημένο στο Μανχάιμ) πρέσβη των ΗΠΑ στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, τον πρώτο διπλωμάτη που αποκάλυψε στην παγκόσμια κοινή γνώμη τις φρικτές λεπτομέρειες της αρμενικής και αργότερα της ποντιακής γενοκτονίας και με την τόλμη του βοήθησε να γλιτώσουν εκατομμύρια άνθρωποι -έστω και πρόσφυγες- από το λεπίδι. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, το 1923, διορίστηκε πρόεδρος της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων. Ομως το δικό μου το μυαλό, το άρρωστο, τρέχει ήδη στον γιο του, τον Μοργκεντάου τζούνιορ –τον υπουργό Οικονομικών του Ρούζβελτ στο «Νιου Ντιλ» και συντάκτη του περίφημου ομώνυμου σχεδίου στα τέλη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, που κατά τη γνώμη μου τον καθιστά εξαιρετικά επίκαιρο...

Συντηρητικός οικονομολόγος ο Μοργκεντάου, λάτρης των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών και των «νοικοκυρεμένων» δαπανών, διαφωνούσε συχνά με τον... απλοχέρη Ρούζβελτ και τον πραγματικό εμπνευστή του Νιου Ντιλ, τον Τζον Μέιναρντ Κέινς. Πειθάρχησε όμως στις ανάγκες του λαού του, κατανίκησε τη Δίνη της Μεγάλης Υφεσης «σπρώχνοντας» αμέτρητα δισεκατομμύρια σε δημόσια έργα και κοινωνικές παροχές και έθεσε τις βάσεις για το αξιοζήλευτο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης (Social Security), που ακόμα παλεύουν ογδόντα χρόνια αργότερα να ξεπατώσουν στρατιές νεοφιλελεύθερων λομπιστών και οικονομολόγων. Δική του ήταν και η ιστορική απόφαση για τον «ευνουχισμό» των άπληστων τραπεζιτών της Wall Street μέσω του διαχωρισμού των επενδυτικών και των καθαρά τραπεζικών δραστηριοτήτων τους -μια απόφαση που αντιστράφηκε τελικά τη δεκαετία του ’90 από τον μακρινό διάδοχό του στην κυβέρνηση Κλίντον, τον Μπομπ Ρούμπιν της Citibank, ανοίγοντας τον δρόμο για τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007 που (εξ ανακλάσεως) καταστρέφει σήμερα τη χώρα μας.

Πάμε τώρα στο «σχέδιο Μοργκεντάου». Γύρω στα μέσα του Σεπτέμβρη του 1944, με τη Βέρμαχτ να υποχωρεί σε όλα τα μέτωπα και το τέλος του πολέμου προ των πυλών, ο Μοργκεντάου έπεισε τον Ρούζβελτ πως αυτή τη φορά η Γερμανία έπρεπε να τιμωρηθεί παραδειγματικά, ώστε να μην μπορέσει να ξανασηκώσει κεφάλι και να απειλήσει με τη μεγαλομανία της την Ευρώπη και τον πλανήτη. Επρεπε, δηλαδή, να απογυμνωθεί από κάθε βαριά βιομηχανική δραστηριότητα, να μοιραστούν όλα της τα μεγάλα εργοστάσια και τα ορυχεία στους νικητές, με μέρος των μελλοντικών εσόδων τους να επιστρέφεται στις λεηλατημένες από τους ναζί χώρες, σαν την Ελλάδα, και γενικώς να μετατραπεί αυτός ο βιομηχανικός γίγαντας σε μια πρωταρχικώς «αγροτική και βουκολική οικονομία». Μιλώντας στη γυναίκα του, την Ελεανόρ, ο Ρούζβελτ είπε πως το σχέδιο είναι σκληρό, αλλά «πρέπει να εφαρμοστεί, γιατί αυτή τη φορά πρέπει οι Γερμανοί να καταλάβουν ότι έχασαν οριστικά τον πόλεμο»! Ο Στάλιν φυσικά συμφωνούσε: ήδη από το ’43, στην Τεχεράνη, είχε πει στον Ρούζβελτ πως «αν αφήσουμε τους Γερμανούς μετά τον πόλεμο να φτιάχνουν ακόμη και μεταλλικά έπιπλα, αυτοί είναι ικανοί μέσα σε λίγους μήνες στα ίδια εργοστάσια να φτιάχνουν αεροπλάνα και τανκς»! Ο Τσόρτσιλ, αντίθετα, ήθελε μια εξαρτημένη, αλλά ισχυρή μεταπολεμική Γερμανία ως «οδόφραγμα» στην επελαύνουσα ΕΣΣΔ: όταν όμως συναντήθηκε με τον Ρούζβελτ στο Κεμπέκ, λίγες εβδομάδες πριν ταξιδέψει στη Μόσχα για να μοιράσει με τον Στάλιν την ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια στο περίφημο χαρτάκι που σφράγισε τη μοίρα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και της Ελλάδας, ο Βρετανός statesman συνυπέγραψε το σχέδιο υπό την ασφυκτική πίεση του «FDR» και του ίδιου του Μοργκεντάου, που τον εκβίασαν ότι αν δεν υποχωρούσε, η Βρετανία δεν θα λάμβανε δάνειο εξίμισι δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις ΗΠΑ... Δέκα Μαΐου του ’45. Η νικημένη, κατεχόμενη πλέον, Γερμανία κείται σε ερείπια, κομμένη στα τέσσερα, με τον υποσιτισμένο πληθυσμό της να τρέφεται από τα συσσίτια.

Ο Ρούζβελτ έχει πεθάνει, αλλά πίσω από τις κουίντες το σχέδιο Μοργκεντάου αρχίζει να εφαρμόζεται έχοντας πάρει τη μορφή της «οδηγίας 1067» του αμερικανικού στρατού κατοχής. Για δύο χρόνια, ώς το 1947, εκατοντάδες εργοστάσια αποσυναρμολογούνται και μεταφέρονται στις νικήτριες χώρες τέσσερα εκατομμύρια Γερμανοί αιχμάλωτοι που εργάζονται καταναγκαστικά -κατά παράβαση της συνθήκης της Γενεύης- στη Ρωσία, τη Γαλλία και τη Βρετανία και οι μεγάλες βιομηχανικές ζώνες, όπως το Ρουρ, η Σιλεσία και το Σάαρ, μετατρέπονται σε προτεκτοράτα των Συμμάχων. Ο,τι δεν μπορεί να μεταφερθεί -όπως ας πούμε οι τεράστιες ναυπηγικές εγκαταστάσεις της Blohm & Voss- ανατινάζεται, ενώ τα «παιδιά του Μοργκεντάου» -μια ομάδα Αμερικανών οικονομολόγων με έδρα το Βερολίνο- «ξηλώνουν» συστηματικά το γερμανικό τραπεζικό σύστημα. Ταυτόχρονα οι μεγάλες δυνάμεις «σφάζονται» για το ποιος θα εξασφαλίσει τους καλύτερους ναζί επιστήμονες και «ειδικούς» και τις βιομηχανικές και πολεμικές «πατέντες» και φόρμουλες που κρύβουν στα κεφάλια τους: νικητής αποδεικνύεται για ακόμη μία φορά η Αμερική, που με την «Επιχείρηση Συνδετήρας» ξεπλένει χιλιάδες πρωτοκλασάτους ναζί. Το «σχέδιο Μοργκεντάου» πεθαίνει οριστικά το 1947, όταν ο στρατηγός Λούσιους Κλέι, ο «κυβερνήτης» της αμερικανικής ζώνης κατοχής, πείθει τον Τρούμαν ότι η καθημαγμένη και πεινασμένη δυτική Γερμανία θα «στρεφόταν σύσσωμη στον κομμουνισμό» αν δεν της επιτρεπόταν η επανεκβιομηχάνιση.

Ο Ψυχρός Πόλεμος έχει ήδη ξεσπάσει, με πρώτο «θερμό» μέτωπο την Ελλάδα του Εμφυλίου – και οι φανατικοί αντικομμουνιστές στην Ουάσινγκτον και το Λονδίνο υποστηρίζουν ότι η «ελεύθερη Ευρώπη» δεν μπορεί να επιζήσει οικονομικά και πολιτικά χωρίς μια τεμαχισμένη και αποστρατιωτικοποιημένη μεν, αλλά πάντως ισχυρή οικονομικά Γερμανία. Είναι η ώρα του σχεδίου Μάρσαλ, της αερογέφυρας του Βερολίνου και της απαρχής μιας διαδικασίας που οδηγεί το ’53 στη διαγραφή του γερμανικού χρέους και των απαιτήσεων για πολεμικές αποζημιώσεις και τελικά στο «Wirtschaftswunder», το τεχνητό «οικονομικό θαύμα» της Γερμανίας, την επανένωσή της το ’90 (παρά τις διαφωνίες όσων διέθεταν στοιχειώδη ιστορική μνήμη) και τη σημερινή της νέα γιγάντωση σε βάρος -ως συνήθως- των γειτόνων και εταίρων της...

To άρθρο έχει δημοσιευθεί στην Εφημερίδα των Συντακτών 18-7-2015

Άρθρο από τη Sueddeutsche Zeitung: Η κρίση χρέους της Ελλάδος αποσπά απλώς την προσοχή

Άρθρο από τη Sueddeutsche Zeitung: Η κρίση χρέους της Ελλάδος αποσπά απλώς την προσοχή 03.02.2015 Του Jeffrey Sachs* Η εκδίωξη της Ελλάδος από το ευρώ θα ήταν μοιραίο λάθος. Ακόμα και η συζήτηση περί αυτού οδηγεί σε φυγή κεφαλαίων και βαθαίνει την κρίση Με την εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, το πρόβλημα του ελληνικού χρέους επανήλθε στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής. Το αριστερό κόμμα ζητάει νέα διαπραγμάτευση αυτού του χρέους. Ορισμένοι συντηρητικοί πολιτικοί της Ευρώπης θα μπορούσαν τώρα να παρασυρθούν από την άποψη "Τόσο το καλύτερο. Αν δεν θέλετε την εξυπηρέτηση του χρέους, φύγετε, εγκαταλείψτε το ευρώ". Όσο και αν ακούγεται δελεαστική, η άποψη αυτή θα ήταν ένα βασικό και επικίνδυνο λάθος. Στην πραγματικότητα, η κρίση χρέους απλώς αποσπά την προσοχή. Η ελληνική οικονομία αποτελεί μόνο το 2% της Ευρωζώνης. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα έπρεπε κανείς να σπρώξει την Ελλάδα προς την έξοδο ή να την πετάξει έξω από την Ευρωζώνη. Αυτό σημαίνει, αντιθέτως, ότι η κρίση μπορεί να επιλυθεί και μάλιστα με τους όρους της Ελλάδος. Το πρόβλημα μιας νομισματικής ένωσης βρίσκεται στο ότι οι αμφιβολίες θα μπορούσαν να καταστρέψουν τον οικονομικό χώρο, αν όχι συνολικά το κοινό νόμισμα. Το ευρώ είναι ήδη μολυσμένο από την αμφιβολία: Θα παραμείνει η Ελλάδα (στην Ευρωζώνη); Αν φύγει θα ακολουθήσει η Πορτογαλία; Και αν φύγουν αυτές οι χώρες γιατί όχι και η Ισπανία, η Ιταλία ή άλλες; Τέτοιες σοβαρές αμφιβολίες οδηγούν σε φυγή κεφαλαίων και βαθαίνουν την κρίση. Η κρίσιμη κατάσταση της Ελλάδος έχει οδηγήσει ήδη σε εκροές από τις ελληνικές τράπεζες. Η εξ αυτής προκληθείσα έλλειψη ρευστότητας προκάλεσε βαθιά οικονομική κρίση, η οποία τροφοδοτεί νέες αμφιβολίες για την επιβίωση της Ελλάδος εντός της Ευρωζώνης. Και τότε επικράτησε η λογική. Ο Μάριο Ντράγκι, ο οποίος αντικατέστησε τον Τρισέ, και η ΕΚΤ συμπεριφέρθηκαν ξαφνικά ως κεντρική τράπεζα και ανέλαβαν τον ρόλο του δανειοδότη ως κορυφαία αρμόδια αρχή. Η καγκελάριος Μέρκελ αντελήφθη ότι η διατήρηση της Ευρωζώνης είναι πολύ σημαντικότερη από την δυσκολία μιας νέας επιχείρησης διάσωσης. Ξαφνικά, όμως, η Ελλάδα βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της επικαιρότητας και οι συντηρητικοί στο Βερολίνο, το Ελσίνκι και το Άμστερνταμ ή αλλού μιλάνε πάλι για "Grexit". H νέα κυβέρνηση ζητάει ένα γενναίο κούρεμα του χρέους. Η νέα εκδοχή της κρίσης δεν ξαφνιάζει σε καμία περίπτωση. Τα διάφορα πακέτα βοήθειας δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μπαλώματα, τα οποία βοήθησαν την Ελλάδα για μερικούς μήνες. Η ανεργία στη χώρα παρέμεινε στο 25%. Οι Γερμανοί οφείλουν να μάθουν από τη δική τους ιστορία Ο καθένας ο οποίος μπορεί να κάνει υπολογισμούς (μερικές φορές μοιάζει ότι λίγοι πολιτικοί της Ευρώπης το κάνουν), γνωρίζει ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να αποπληρώσει το εξωτερικό της χρέος, το οποίο ανέρχεται στο 170% του ΑΕΠ της, χωρίς να παραγάγει έναν τέτοιο βαθμό δυστυχίας, η οποία να βρίσκεται πέραν των ανεκτών ορίων των δημοκρατικών κοινωνιών. Ο θρίαμβος του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι ανωμαλία, πληροφορεί για την πολιτική και οικονομική πραγματικότητα, όσο και αν αυτή είναι δυσάρεστη για την υπόλοιπη Ευρώπη. Ο John Maynard Keynes απάντησε σε ερώτημα που έθεσε ο ίδιος μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο "Δεν πιστεύω ότι οποιοιδήποτε από αυτούς του φόρους υποτέλειας (που επεβλήθησαν στη Γερμανία) μπορούν να πληρωθούν επί μακρόν, στην καλύτερη περίπτωση για μερικά μόνο χρόνια. Αντιβαίνουν στην ανθρώπινη φύση και το πνεύμα των καιρών". Φυσικά και είχε δίκιο, αλλά αφού επήλθε η καταστροφή. Ορισμένοι Γερμανοί επιμένουν σήμερα ότι οι οφειλές είναι οφειλές και οι Έλληνες πρέπει να πληρώσουν. Θα όφειλαν να γνωρίζουν από την ίδια τους την ιστορία καλύτερα. Θα όφειλαν να θυμηθούν τη βοήθεια την οποία έλαβαν με το σχέδιο Μάρσαλ και τη διάσκεψη του Λονδίνου του 1953. "Άξιζαν" οι Γερμανοί την βοήθεια του 1953; Θα ήταν το λάθος ερώτημα. Η νέα δημοκρατία της Γερμανίας χρειαζόταν τη βοήθεια, η χώρα έπρεπε να κάνει μια νέα αρχή. Η διαγραφή του χρέους έπαιξε έναν σημαντικό ρόλο στην ανοικοδόμηση. Σήμερα δεν υπάρχει πλέον πόλεμος στην Ευρώπη. Η Ευρώπη είναι πλούσια, ευημερούσα και δημοκρατική. Γαλλικές και γερμανικές τράπεζες όμως έδωσαν στην Ελλάδα προ δεκαετίας πάρα πολλά δάνεια. Η Goldman Sachs βοήθησε να αποκρυβεί η ραγδαία αύξηση του ελληνικού χρέους. Οι ιδιώτες πιστωτές έπρεπε να υποστούν ήδη ένα γενναίο κούρεμα. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι οι οφειλές των πιστωτών του Δημοσίου, οφειλές οι οποίες είναι μεγάλες για τα ελληνικά δεδομένα, αλλά πολύ μικρές για τα ευρωπαϊκά.

Τεχνικά η λύση δεν είναι δύσκολη "Αξίζει" η Ελλάδα μια διαγραφή χρέους; Οι Έλληνες πολιτικοί δεν συμπεριφέρθηκαν σωστά, όπως και οι γερμανικές , γαλλικές και αμερικανικές τράπεζες. Έλληνες πλούσιοι ανήκουν επίσης στην κατηγορία αυτή, αφού απέκρυψαν από την εφορία τον πλούτο τους στο εξωτερικό. Αλλά, όπως και το 1953, δεν τίθεται το ερώτημα αν η Ελλάδα αξίζει κάτι, αλλά εάν χρειάζεται τη διαγραφή χρέους και αν η Γερμανία και άλλες χώρες μπορούν να την παράσχουν. Σε αυτό το σημείο οι γνώμες είναι ομόφωνες: Η Ευρωζώνη θα βρεθεί είτε μπροστά σε μια εποικοδομητική διαγραφή χρέους είτε μπροστά σε μια πολιτική έκρηξη με συνέπειες οι οποίες θα ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα της Ελλάδος. Τεχνικά η λύση δεν είναι δύσκολη. Τα χρέη της Ελλάδος πρέπει να αναδιαρθρωθούν ως μακροπρόθεσμα δάνεια με ένα σταθερό, χαμηλό επιτόκιο, λ.χ. 0,5% για τα επόμενα πέντε χρόνια και μετά 1,0%. Από μόνο του αυτό δεν μπορεί να επιλύσει τα προβλήματα της Ελλάδος. Η ουσιαστική λύση απαιτεί τη σκληρή δουλειά των νέων Ελλήνων, οι οποίοι θα πρέπει να δημιουργήσουν νέες επιχειρήσεις και να βρουν αγορές για εξαγωγές. Για την Ευρώπη αυτό σημαίνει ότι πρέπει να παροτρύνει την ανάκαμψη με επενδύσεις, λ.χ. με έξυπνες υποδομές για τον 21ο αιώνα, μαζί με την αξιοποίηση του ήλιου και της αιολικής ενέργειας, ώστε να καλύψει ένα μέρος των αναγκών της Ευρώπης με φιλική προς το περιβάλλον ενέργεια. Το πρώτο βήμα όμως πρέπει να είναι να σταματήσει τη δυστυχία. * Ο Jeffrey Sachs είναι διευθυντής του Earth Institute του πανεπιστημίου Columbia της Νέα Υόρκης

Ιστορικές αναλογίες και συμβολισμοί

Ιστορικές αναλογίες και συμβολισμοί Ρήγος Άλκης|ΕΧΕΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΕΙ ΑΥΓΗ 01.02.2015 ΤΟΥ ΑΛΚΗ ΡΗΓΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ ΤΗΣ ΠΑΝΤΕΙΟΥ. Υπάρχουν στην Ιστορία των κοινωνιών κάποιες στιγμές - σταθμοί, που ανατρέπουν παγιωμένες καταστάσεις, κυρίαρχες αντιλήψεις, εξουσιαστικούς "μονόδρομους". Σε τέτοιους σταθμούς στη νεωτερική παγκόσμια Ιστορία η Ελλάδα -παρά την κυρίαρχη ελληνοκεντρική παιδεία που θέλει τα πάντα να περιστρέφονται γύρω από τη χώρα μας - μέχρι χθες αναφέρονταν μόνο δυο φορές. Η πρώτη αφορά την Επανάσταση του 1821: όταν απέναντι στο όλο σύστημα της Ιεράς Συμμαχίας, την παλινόρθωση του παλιού καθεστώτος των ελέω θεού μοναρχιών και τη φαινομενική συνθλιβή των επαναστατικών ελπίδων και ιδεών που έφερε η Γαλλική Επανάσταση, μια χούφτα Ελλήνων στην άκρη της ευρωπαϊκής ηπείρου ξαναγέννησε την ελπίδα της ελευθερίας των λαών, ξεσηκώνοντας τις εγρήγορες συνειδήσεις παντού του κόσμου, δημιουργώντας ένα τεράστιο κύμα φιλελληνισμού. Η δεύτερη αφορά το 1940: όταν απέναντι στη νικηφόρα επέλαση του φασιστικού άξονα, που είχε ήδη κατακτήσει το σύνολο σχεδόν της γέρικης ηπείρου, η μικρή Ελλάδα ανέτρεψε τη ροή του πολέμου που φαίνονταν χωρίς δυνατότητα αντιστροφής και έφτασε να απελευθερώσει την πρώτη κατεχόμενη πόλη, την Κορυτσά. Το γεγονός δημιούργησε επίσης ένα μεγάλο κύμα φιλελληνισμού παντού στον κόσμο. Ακόμη πιο ουσιαστικό, μετατρέποντας για πρώτη φορά μια στρατιωτική σύγκρουση σε λαϊκό αντιφασιστικό πόλεμο. Ενώ λίγο αργότερα, τον Μάιο του 1941, κόντρα στον ενδοτισμό του κυρίαρχου αστικού πολιτικού κόσμου, την Κυβέρνηση των δοσίλογων, και τα συγχαρητήρια τηλεγραφήματα προς την "Αυτού εξοχότητα τον φύρερ του γερμανικού Ράιχ" το σκίσιμο της σβάστικας που βεβήλωνε την Ακρόπολη αποτέλεσε την πρώτη αντιστασιακή πράξη απέναντι στη "νέα τάξη" του ναζισμού. Και να που σήμερα όλα δείχνουν ότι για τρίτη φορά, στο παγκόσμιο ιστορικό γίγνεσθαι εμφανίζεται η Ελλάδα ως η χώρα της ελπίδας για την απαρχή μιας πορείας δημοκρατικής ανατροπής του απάνθρωπου νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού . Ο σχηματισμός, από ένα ανανεωτικό ριζοσπαστικό ενωτικό πολιτικό εγχείρημα, τμημάτων όλων των αριστερών ρευμάτων, για πρώτη φορά σε πανευρωπαϊκό επίπεδο μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο με δημοκρατικές διαδικασίες μιας κυβέρνησης της Αριστεράς, και μάλιστα σε συνεργασία με ένα μικρό κόμμα λαϊκής Δεξιάς, αποτελεί πρωτοφανέρωτο ιστορικό γεγονός ! Ιστορικό γεγονός που ήδη έχει δημιουργήσει ένα μεγάλο κύμα διεθνούς αλληλεγγύης και ιδιαίτερα στη Λατινική Αμερική που, όπως και το 1821, βρίσκεται σε αντίστοιχες διεργασίες. Γεγονός που αποδεικνύουν πέραν των ξένων ανταποκριτών, τις δηλώσεις της παγκόσμιας ασυμβίβαστης διανόησης και οι δεκάδες των αριστερών συντρόφων και ηγετών της ευρωπαϊκής Αριστεράς, με τις σημαίες τους και τα τραγούδια τους, που πλαισίωσαν τον προεκλογικό μας αγώνα - ή με τη γλώσσα του ποιητή, «Έλληνες μες την σκοτεινιά δείχνουν το δρόμο» (Οδυσσέας Ελύτης "Άξιον Εστί")!

Στο συμβολικό επίπεδο, η πρώτη πράξη του νέου και νεότερου στην Ιστορία μας πρωθυπουργού, να αποτίσει φόρο τιμής στους εκτελεσμένους από τους ναζί στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής αγωνιστές της Αριστερής Αντίστασης, συνδέει άρρηκτα το σήμερα με τον μεγάλο αντιφασιστικό πόλεμο . Αποτελεί και μια ηχηρή απάντηση στους νοσταλγούς των φασιστικών ιδεών που ξανασηκώνουν κεφάλι στη χώρα μας και την ήπειρό μας. Υπάρχουν βέβαια και άλλες συμβολικές κινήσεις, που αφορούν όμως την εσωτερική πορεία του κοινωνικού μας σχηματισμού. Ο πολιτικός όρκος του νέου πρωθυπουργού -επίσης για πρώτη φορά στην πολιτική μας ζωή-, που τόσο ξένισε τους υποκριτικούς "ελληνορθόδοξους" αλλά και χαροποίησε τους πραγματικά ορθόδοξους συμπολίτες. Η χωρίς γραβάτα εμφάνιση του ίδιου και μεγάλου μέρους της κυβέρνησης, που τόσο προκάλεσε τον παραδοσιακό καθωσπρεπισμό κάποιων συντηρητικών κύκλων. Η κατάργηση της αυτοτελούς ύπαρξης υπουργείου Δημόσιας Τάξης. Η δημιουργία υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής και τόσα ακόμη μικρότερα, αλλά καθόλου ασήμαντα, στο συμβολικό επίπεδο όπως π.χ. το ξήλωμα των κάγκελων που περικύκλωναν τη Βουλή... Για την Ιστορία, ας θυμίσουμε επίσης δύο συμβολικά γεγονότα που πέρασαν ασχολίαστα στην ανιστόρητη κοινωνική μας πραγματικότητα. Η επιλογή της πλατείας Ομόνοιας για τον χώρο της κεντρικής προεκλογικής μας συγκέντρωσης, πέραν του συμβολισμού του ονόματος, ας θυμίσουμε ότι μετονομάστηκε έτσι από πλατεία Όθωνος το βράδυ της 14ης Οκτωβρίου 1862 από την επαναστατική κυβέρνηση που συγκροτήθηκε μετά τη λαϊκή εξέγερση που οδήγησε στην έξωση του πρώτου Βαβαρού βασιλιά που μας είχαν επιβάλει οι τότε μεγάλες δυνάμεις. Όπως επίσης η συγκέντρωση πανηγυρισμού της εκλογικής νίκης στα πανεπιστημιακά Προπύλαια, πέραν του σεβασμού και της ανάδειξης του πανεπιστημίου ως χώρου άρρηκτα δεμένου με το πολιτισμικό και πολιτικό γίγνεσθαι της πόλης και της χώρας, ας θυμίσουμε ότι εκεί, στον χώρο του πανεπιστημίου, στις 12 Οκτωβρίου, ημέρα έκρηξης εκείνης της πρώτης αντιδυναστικής πράξης, είχε σχηματιστεί η επαναστατική κυβέρνηση, προς τιμή της "Χρυσής Νεολαίας" των φοιτητών -τον καταλύτη αυτού του αγώνα έξωσης του Όθωνα- η οποία επίσης και μετονόμασε το Οθώνειο Πανεπιστήμιο σε Εθνικό. Και οι συμβολισμοί της νέας ριζικά διάφορης του χθες κυβερνητικής πραγματικότητας συνεχίζονται στον λόγο, στην αισθητική, στα τραγούδια, στις σημαίες, στα σύμβολα μιας άλλης, ανυπότακτης πατρίδας, που ποτέ δεν έπαψε να αγωνίζεται και να θυσιάζεται για Ελευθερία και ουσιαστική Δημοκρατία κι ας μη θέλει να το αποδεχτεί η γραφειοκρατία του... ΚΚΕ. Δεν πρόκειται λοιπόν για μια υποκειμενική αίσθηση, αλλά για μια νέα, ιστορικών διαστάσεων πραγματικότητα που το βάρος της πέφτει στους ώμους μας. Η ευθύνη μεγάλη! Η ελπίδα μεγάλη! Πολύ περισσότερο όταν για τις δύο άλλες ιστορικές στιγμές που αναφέραμε η κατάληξη ήταν αντίστροφη των ελπίδων που δημιούργησαν...

Από τους μαυραγορίτες στη φούσκα των δανείων.

Από τους μαυραγορίτες στη φούσκα των δανείων. Του Γ. Τριποταμιανού Έχει δημοσιευτεί Αυγή 28-10-2014 • Η αγορά κατοικίας από το 1941 μέχρι σήμερα Το 2008, όταν έσκασε η φούσκα των στεγαστικών δανείων, ο κόσμος έκπληκτος ανακάλυψε ότι πίσω από την ανάγκη του κάθε ανθρώπου να ζει σε καλύτερο περιβάλλον στήθηκε ένα τεράστιο κερδοσκοπικό παιγνίδι από τις τράπεζες το οποίο οδήγησε την παγκόσμια οικονομία σε πρωτοφανή ύφεση και εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να χάσουν τα σπίτια τους. Η ελληνική εμπειρία σύντομα θα έχει ανάλογα χαρακτηριστικά με εκείνα των ΗΠΑ, της Μ. Βρετανίας και της Ισπανίας. Οι ρυθμίσεις για τα κόκκινα δάνεια, που με περισσή υπερηφάνεια εξαγγέλλονται από την πολιτική ηγεσία και παρουσιάζονται περίπου ως ένα επίτευγμα, θέτουν χιλιάδες Έλληνες μπροστά στην άμεση προοπτική να ξεσπιτωθούν. Το πιο σημαντικό είναι ότι με τις ρυθμίσεις αυτές ταυτοποιούνται οι ένοχοι για την κρίση των τραπεζών, ενώ ταυτόχρονα αθωώνονται κάποιοι και παραδίδονται στην κοινωνία χωρίς το παραμικρό ψεγάδι. Στην πραγματικότητα η περίπτωση των «κόκκινων στεγαστικών δανείων» -σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στο εξωτερικό- είναι μία μεθοδευμένη προσπάθεια να εμφανιστούν τα θύματα ως θύτες και οι θύτες να απολαύσουν ανενόχλητοι τους καρπούς των... έργων τους. Στην πραγματικότητα, για δεύτερη φορά στη διάρκεια των τελευταίων εβδομήντα χρόνων, η ιστορία της βίαιης αναδιανομής της ακίνητης περιουσίας των Ελλήνων επαναλαμβάνεται, με το κράτος, στην καλύτερη περίπτωση, να παίζει τον ρόλο του θεατή. Η πρώτη έγινε κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής, όταν 80.000 σπίτια πέρασαν από τους νόμιμους ιδιοκτήτες τους σε δωσίλογους και μαυραγορίτες καθώς η οικονομική εξαθλίωση οδήγησε χιλιάδες απελπισμένους Έλληνες να τα «πουλήσουν» για ένα κομμάτι ψωμί ή για έναν τενεκέ λάδι. Και ενώ θα περίμενε κανείς ότι η απελευθέρωση θα ακύρωνε όλες τις αγοραπωλησίες ως παράνομες, ήλθε το ελληνικό κράτος και διατήρησε πολλές από αυτές ή υποχρέωσε τους αρχικούς ιδιοκτήτες να πληρώσουν τους κατοχικούς - αγοραστές. Μάλιστα, η σχετική νομοθετική ρύθμιση έγινε το 1949, πέντε χρόνια μετά την απελευθέρωση, γεγονός που σίγουρα θα διευκόλυνε τη νομιμοποίηση των "κλοπών". Ο αναγκαστικός νόμος «περί των επί κατοχής συναφθεισών ακινήτων» σε 26 άρθρα είχε αποτέλεσμα: * Τα καλύβια των φτωχών να επιστραφούν στους παλιούς ιδιοκτήτες τους. * Για τα σπίτια της μεσαίας τάξης να γίνει διαπραγμάτευση μεταξύ «αγοραστών» και «πωλητών» προκειμένου να διευθετηθεί η «εκκρεμότητα». * Τα μεγάλα σπίτια να δοθούν στους «αγοραστές» με τη μέθοδο της φορολογίας. Η σύγχρονη ελληνική εμπειρία δεν έχει τους ίδιους πρωταγωνιστές, αλλά σίγουρα μπορεί να μιλήσει κανείς για ολιγωρία. Η σκέψη αυτή περνά από το μυαλό του κάθε καλόπιστου παρατηρητή που θα ήθελε να συγκρίνει την ελληνική εμπειρία των κόκκινων δανείων με τη βρετανική. Πριν από λίγους μήνες, τον Αύγουστο, η βρετανική Αρχή Χρηματοοικονομικής Συμπεριφοράς (FCA) επέβαλε πρόστιμο 18 εκατ. ευρώ στη Royal Bank of Scotland για παραπλάνηση δανειοληπτών. Σύμφωνα με την Αρχή, η τράπεζα έδινε στεγαστικά δάνεια σε καταναλωτές χωρίς να ελέγχει επαρκώς αν μπορούσαν να τα αποπληρώσουν. Σε 162 περιπτώσεις (από τις 164 που εξετάστηκαν) διαπιστώθηκε ότι τα τεστ δεν εντόπισαν την πραγματική οικονομική κατάσταση των υποψήφιων δανειοληπτών ώστε να τους προταθούν οι καταλληλότεροι όροι. Η RBS θα ταχυδρομήσει επιστολές προς 30.000 δανειολήπτες, με τις οποίες θα τους ζητά να καταθέσουν πιθανές ενστάσεις τους για τα στεγαστικά τους δάνεια. Στην πραγματικότητα με την απόφασή της αυτή η βρετανική Αρχή Χρηματοοικονομικής Συμπεριφοράς παραδέχθηκε ότι υπάρχει μείζων ευθύνη των τραπεζών στη χορήγηση των δανείων. Μια αλήθεια την οποία η ρύθμιση για τους πλειστηριασμούς, αλλά και τα κυοφορούμενα μέτρα για τα κόκκινα δάνεια, όχι μόνο αγνοούν, αλλά και δεν αναγνωρίζουν. Προφανώς γιατί θεωρούν ότι πολύ πιο ανώδυνα μπορεί να φορτωθεί τις ευθύνες ο «ανώνυμος» που θα χάσει το σπίτι του παρά το ίδιο το σύστημα στις πλάτες του οποίου στηρίζεται. Στις 11 Οκτωβρίου 2005, ο τότε διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Νίκος Γκαργκάνας με μία πράξη του αναθεωρεί το ισχύον θεσμικό πλαίσιο για τις προβλέψεις που θα πρέπει να κάνουν οι τράπεζες ώστε να μη παρουσιάσουν «μαύρες τρύπες» από μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Τα επόμενα χρόνια υπήρξαν και άλλες αποφάσεις για τις προβλέψεις στα στεγαστικά, αλλά το ενδιαφέρον εστιάζεται στην υποχρέωση των τραπεζών να ελέγχουν την πιστοληπτική ικανότητα των υποψήφιων δανειοληπτών. Έτσι, μεταξύ των άλλων, αναφέρεται ότι: «Με την Π.Δ./Τ.Ε. 2565/11.10.2005 καθορίζεται ότι: * Οι μειωμένοι συντελεστές προβλέψεων που ήδη απολαμβάνουν τα εξασφαλισμένα με ακίνητα δάνεια θα εφαρμόζονται από 31.12.2005 στο τμήμα του δανείου που αντιστοιχεί στο 75% της αγοραίας αξίας του υπέγγυου ακινήτου (αντί της ισχύουσας μέχρι σήμερα αντικειμενικής αξίας). * Παύει να ισχύει ο μειωμένος συντελεστής προβλέψεων για τα στεγαστικά δάνεια που περιέρχονται σε καθυστέρηση μεγαλύτερη των 12 μηνών. * Κατά την εκτίμηση της κεφαλαιακής επάρκειας των πιστωτικών ιδρυμάτων που διενεργείται από την Τράπεζα της Ελλάδος θα συνυπολογίζεται στις εποπτικές προβλέψεις ποσοστό των διαγραφών επισφαλών δανείων που έχουν ή θα διενεργηθούν εντός των χρήσεων των ετών 2005 και 2006. * Μετά τη λήξη της ανωτέρω περιόδου (δηλαδή από 1.1.2007 και εφεξής), τα πιστωτικά ιδρύματα υποχρεούνται να καλύπτουν με ειδικό αποθεματικό τα δάνεια των οποίων η καθυστέρηση υπερβαίνει τα τρία έτη, εφόσον δεν καλύπτονται από ειδικές προβλέψεις». Σήματα κινδύνου υπήρξαν, αλλά αγνοήθηκαν... Μάλιστα στην ίδια Πράξη αναφέρεται ότι οι τράπεζες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη "τουλάχιστον τους κάτωθι παράγοντες κινδύνου: * Τη σχέση των οφειλόμενων μηνιαίων τοκοχρεολυτικών δόσεων έναντι του ύψους του διαθέσιμου εισοδήματος στο στάδιο της προαξιολόγησης (με βάση τη διεθνή εμπειρία 30% έως 40%, κλιμακούμενο κατάλληλα κατά το απόλυτο ύψος του διαθέσιμου εισοδήματος). * Την επίπτωση της ενδεχόμενης αύξησης των επιτοκίων επί του κόστους εξυπηρέτησής τους σε συνδυασμό με τη διάρκεια των δανείων". Και καταλήγει λέγοντας ότι «οι αρμόδιες υπηρεσίες της Τράπεζας της Ελλάδος παρακολουθούν την αποτελεσματική ενσωμάτωση των εν λόγω παραγόντων στο σύστημα διαχείρισης κινδύνων κάθε τράπεζας και λαμβάνουν τα τυχόν αναγκαία πρόσθετα μέτρα, ιδίως με τον καθορισμό υψηλότερου Δείκτη Κεφαλαιακής Επάρκειας». Κοντολογίς η κεντρική τράπεζα ούτε λίγο ούτε πολύ είχε προειδοποιήσει τις τράπεζες για τον κίνδυνο των κόκκινων δανείων και για τον λόγο αυτόν τους ζητούσε να ελέγχουν αν το εισόδημα των δανειοληπτών ήταν αρκετό όχι μόνο για να αποπληρώνονται οι δόσεις του δανείου τη συγκεκριμένη στιγμή, αλλά και εκείνες που θα προέκυπταν σε περίπτωση αύξησης των επιτοκίων. Φυσικά στις εποχές των παχέων αγελάδων κανείς δεν ανησυχούσε. Τα δάνεια εγκρίνονταν αφειδώς. Οι εισοδηματικοί περιορισμοί αγνοήθηκαν. Τα πράγματα άρχισαν να διαφοροποιούνται όταν τα πρώτα μαύρα σύννεφα της κρίσης έκαναν την εμφάνισή τους στον ορίζοντα και οι τράπεζες άρχισαν να κλείνουν τις πόρτες των... σεντουκιών τους. Τότε ήταν που ανακάλυψαν τους εισοδηματικούς περιορισμούς αλλά και τα υπερτιμολογημένα ακίνητα. Μέχρι τότε αγνοούσαν όχι μόνο κάθε λογής ελέγχους όσον αφορά το ύψος των εισοδημάτων των δανειοληπτών, αλλά προσάρμοζαν τις εκτιμήσεις που αφορούσαν την αξία των ακινήτων πάνω στην οποία έβαζαν την προσημείωση ή την υποθήκη στους στόχους για την αύξηση του μεριδίου της αγοράς που είχε η κάθε μία από αυτές. Σε αυτό το «αεροπλανάκι» καλούσαν να συμμετάσχουν και οι εργαζόμενοι στις πωλήσεις δανείων θέτοντας στόχους και μπόνους, ενώ απευθύνονταν σε εταιρείες πωλήσεων παρέχοντας γενναία ποσοστά προκειμένου να αυξήσουν τις πωλήσεις δανείων. Μάλιστα δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις που η απειλή «θα πάω σε άλλη τράπεζα» ήταν αρκετή όχι μόνο για να πεταχτούν στο καλάθι των αχρήστων οι υποχρεώσεις για εισοδηματικό έλεγχο των υποψήφιων δανειοληπτών, αλλά και οι στοιχειώδεις κανόνες της εκτιμητικής επιστήμης για τον καθορισμό της αξίας των ακινήτων. Οι ευθύνες Προβόπουλου Θα περίμενε κανείς ότι η Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο του εποπτικού της ρόλου θα έκανε το αυτονόητο. Δηλαδή ό,τι ακριβώς έκανε και η βρετανική Αρχή Χρηματοοικονομικής Συμπεριφοράς: να ελέγξει κατά πόσον οι τράπεζες έδιναν στεγαστικά δάνεια σε καταναλωτές χωρίς να ελέγχουν επαρκώς αν μπορούσαν να τα αποπληρώσουν. Ήδη όταν ξέσπασε η κρίση το τιμόνι της Τράπεζας της Ελλάδος είχε περάσει στα χέρια ενός ανθρώπου που ήξερε από πρώτο χέρι τις πρακτικές που ακολουθούνταν στις χορηγήσεις δανείων. Ο κύριος Προβόπουλος, ο νέος κεντρικός τραπεζίτης, είχε πολυετή πείρα στις τραπεζικές πρακτικές αφού οι καίριες θέσεις από τις οποίες είχε περάσει τα προηγούμενα χρόνια τον βοηθούσαν να ξέρει από πρώτο χέρι πώς γίνονταν οι πωλήσεις δανείων. Τα προηγούμενα χρόνια είχε περάσει από κορυφαίες θέσεις ευθύνης και από τις δύο σημερινές συστεμικές τράπεζες (Alpha και Πειραιώς), ενώ ήταν επικεφαλής και της Εμπορικής Τράπεζας, η οποία λίγα χρόνια αργότερα πέρασε στα χέρια της Alpha. Ειδικά στην Εμπορική και στην Πειραιώς ήταν στην κορυφή της διοικητικής πυραμίδας και επομένως θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι και ο ίδιος ήταν μέρος του προβλήματος. Το σίγουρο είναι ότι σε όλη τη διάρκεια της θητείας του δεν έγινε γνωστό αν υπήρξε κάποιος έλεγχος στις τράπεζες για το αν τηρούσαν τις εισοδηματικές προδιαγραφές που είχαν τεθεί από τον προκάτοχό του. Επίσης πέπλο μυστηρίου καλύπτει τυχόν πορίσματα αλλά και ποινές σε περιπτώσεις που εντοπίστηκε ότι δεν ακολουθήθηκαν οι περιορισμοί που ίσχυαν στις χορηγήσεις δανείων. Η βρετανική εμπειρία δείχνει ότι το θέμα αυτό ήταν τόσο σοβαρό ώστε η βρετανική τράπεζα, η οποία βρίσκεται κατά 81% υπό τον έλεγχο της βρετανικής κυβέρνησης, μετά τη διάσωσή της από κρατικά κονδύλια αναγκάστηκε να πάρει μέτρα: Η RBS θα ταχυδρομήσει επιστολές προς 30.000 δανειολήπτες, με τις οποίες θα τους ζητά να καταθέσουν πιθανές ενστάσεις τους για τα στεγαστικά τους δάνεια. Στην πραγματικότητα όμως η έρευνα αυτή που έγινε από τις βρετανικές χρηματοπιστωτικές αρχές έδωσε τη δυνατότητα και σε πολλούς δανειολήπτες να υπερασπιστούν τον εαυτό τους προβάλλοντας ως επιχείρημα την πλημμελή προστασία τους από τις τράπεζες. Αντίθετα στην ελληνική εμπειρία η σιωπή υποκατέστησε το εύλογο ερώτημα που υπάρχει, αν από την πλευρά τους τα πιστωτικά ιδρύματα προστάτευσαν επαρκώς τους δανειολήπτες με το να τους αποτρέψουν από δυσάρεστες μελλοντικές περιπέτειες. Αν μάλιστα λάβει κανείς υπόψη ότι ούτε οι φορείς ούτε η κεντρική τράπεζα δεν έχουν αναφέρει τίποτε για τυχόν παρατυπίες στη διαδικασία χορήγησης των δανείων, τότε εύλογα αναρωτιέται κανείς: Τελικά όλοι οι εμπλεκόμενοι, με εξαίρεση τους δανειολήπτες, έκαναν σωστά τη δουλειά τους; Αν το καλοσκεφτεί κανείς, με τον τρόπο αυτόν οι τράπεζες είχαν ένα πραγματικά ατράνταχτο επιχείρημα για να αποκρούσουν όλες τις ενδεχόμενες κατηγορίες για τυχόν λάθη, παραλείψεις και ευθύνες στη διαδικασία χορήγησης των δανείων. Το θέμα αυτό αναδεικνύεται σε μείζον αν αναλογιστεί κανείς την αμερικάνική εμπειρία των τοξικών δανείων. Εκεί οι αρμόδιες αρχές δικαίωσαν χιλιάδες επενδυτές στον ισχυρισμό τους ότι εξαπατήθηκαν αγοράζοντας τιτλοποιημένα επισφαλή στεγαστικά δάνεια. Για τον λόγο αυτόν άλλωστε η τράπεζα Bank of America θα τους επιστρέψει 9,65 δισεκατομμύρια δολάρια σε ρευστό και 7 δισεκατομμύρια δολάρια σε διευκολύνσεις. Υπενθυμίζεται ότι συνολικά στη Bank of America έχουν επιβληθεί πρόστιμα περίπου 70 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την εμπλοκή της στην κρίση των «τοξικών» προϊόντων που είχαν ως εγγυήσεις τα επισφαλή ενυπόθηκα δάνεια. Πώς θα μπορούσε άραγε κανείς να μιλήσει για τοξικά δάνεια όταν δεν υπήρξε θέμα τις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν στις αξιολογήσεις για την πιστοληπτική δυνατότητα των δανειοληπτών; Πώς θα μπορούσε να αμφισβητήσει κανείς τα τιτλοποιημένα ομολογιακά στεγαστικών δανείων που διατέθηκαν στις διεθνείς αγορές; Τελικά αποδείχθηκε ότι, αν και όλο το σύστημα χορήγησης στεγαστικών δανείων ήταν διάτρητο, κανείς από τους θεσμικά υπεύθυνους για την εύρυθμη λειτουργία του δεν έκανε τίποτε, την περίοδο που οι κρουνοί των τραπεζών έρρεαν χρήμα για να αποτρέψουν τυχόν στρεβλώσεις στους όρους χορήγησης των δανείων. Και φυσικά εξίσου αδιάφοροι ήταν και όταν έφτασε η ώρα της κρίσης, καθώς κανείς θεσμικά υπεύθυνος δεν έλεγξε αν τηρήθηκαν οι όροι και οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση των στεγαστικών και κυρίως αν τα δάνεια που δόθηκαν αντανακλούσαν την πραγματική αξία των κατοικιών τη δεδομένη στιγμή της χορήγησης των δανείων. Άλλωστε η «κατασκευή ενόχων» για την κρίση των κόκκινων δανείων ήταν πλέον εύκολη. Για όλα υπεύθυνοι ήταν οι δανειολήπτες. Αυτοί που πήραν τα δάνεια και αρνούνταν να τα ξεπληρώσουν. Αυτοί που υπερεκτίμησαν την αξία του ακινήτου που ήθελαν να αγοράσουν και παρέκαμψαν τους εισοδηματικούς περιορισμούς που ήταν σε ισχύ. Για όλους αυτούς τους λόγους, τους αξίζει κάθε είδους τιμωρία και διασυρμός, ακόμα και να χάσουν τα σπίτια τους στον πλειστηριασμό. Αυτοί ήταν οι τζογαδόροι των δανείων και θα πρέπει να πληρώσουν. Και, όπως είπε και ο πρωθυπουργός στη συζήτηση για την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση, η μοίρα που περιμένει όσους μπορούν να πληρώσουν και αρνούνται θα είναι... σκληρή. Όλοι οι υπόλοιποι εμπλεκόμενοι δεν έχουν καμία ευθύνη. Οι τράπεζες, οι πωλητές δανείων, οι υπηρεσίες ελέγχου της εύρυθμης λειτουργίας του πιστωτικού συστήματος έκαναν το καθήκον τους. Και από την άποψη αυτή το σύστημα είναι θωρακισμένο, αφού, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ και τη Μ. Βρετανία, όπου εντοπίστηκε σωρεία παραβάσεων, στην Ελλάδα όλα λειτουργούν σωστά. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα ότι, για να επιβραβευθεί ο ρόλος της κεντρικής τράπεζας, ο αρμόδιος συμμετέχει στην επιτροπή που έχει συστήσει το υπουργείο Οικονομικών για τις νέες αντικειμενικές τιμές...

Ομηρία στην Γερμανία, 1944 ( δεύτερο μέρος)

 

Το πρώτο μέρος θα το βρείτε εδώ.

-        Λεπτομέρειες που δεν έχω γράψει. Στο Helfingen θυμάμαι ότι ένας συνάδελφος, ο Στέλιος έπαθε μόλυνση από το δόντι του και δυστυχώς πέθανε. Έμεινε άταφος 4 ημέρες στο χιόνι, μέχρι που πήραμε άδεια να τον θάψουμε. Επίσης όταν πολλοί πήγαιναν να ζητιανέψουν στα χωριά, όταν έπεφτε  αρκετό ξύλο.

-        Βέβαια μπορώ να πω ότι συναντήσαμε και καλούς ανθρώπους. Συγκεκριμένα στο OMΠΕΡΖΕΣΙΓΚΕΝ είχαμε 2 σκοπούς που μας πήγαιναν για εργασία. Ο ένας ήταν Γερμανός, σοβαρός, αυστηρός ο σε άλλος Αυστριακός ήταν πολύ καλός και μας υποστήριζε κάθε στιγμή. Επίσης συναντήσαμε και έναν Ταγματάρχη της Αεροπορίας ο οποίος μόλις μας βρήκε στη δουλειά ένα πρωινό, μας πλησίασε με άπταιστα Ελληνικά. Είχε κάνει 12 χρόνια στην Ελλάδα, στου ΑΣΠΙΩΤΗ ΕΛΚΑ. Μας έστειλε ένα φορτηγό ρουχισμό και μας γλύτωσε από το κρύο. Αυτά έγιναν το Φλεβάρη του 1945.

 

 

-        Επανέρχομαι πάλι στο Χέλφιγκεν, μας είχαν και κοιμόμαστε δίπλα στα αεροπλάνα τους τα κτήνη, για να μην κτυπούν οι σύμμαχοι. Το κακό δεν άργησε να  γίνει. Κυριακή πρωί πυροβολισμοί συμμάχων για να πετύχουν το στόχο τους  Ένας συνάδελφος βρέθηκε εκτεθειμένος και έχασε το χέρι του από ένα βλήμα.

-        Επίσης θέλω να αναφέρω για το νερό. Ούτε σταγόνα, πίναμε, πλενόμαστε ,με το χιόνι. Τρείς ,μήνες είχα, να δούμε νερό.

-         Νίκος Σκαλτσάς Κείμενα και Σκίτσα.

Οι Αλητογάτορες

Από την αρχή αυτής της ιστορίας, όταν η εγκληματική ναζιστική οργάνωση της Χρυσής Αυγής εμφανίστηκε στο προσκήνιο ως πολιτικό κόμμα με εκλογική απήχηση, η άποψη αυτής της στήλης ήταν ότι το μόρφωμα αυτό δεν θα μπορέσει να αντέξει το φως και θα καεί.
Οπερ και εγένετο. Η Χρυσή Αυγή δεν άντεξε τον εαυτόν της. Δεν άντεξε τα έργα της. Και τώρα το σκοτάδι της καίγεται.
Αυτοί που έκαναν ότι δεν ξέρουν, τώρα ξέρουν, όπως ήξερε και το κράτος πολλά χρόνια τώρα
- κι εδώ εγείρονται μεγάλα πολιτικά ερωτήματα –
τα έργα και τις ημέρες που μέσα στις νύχτες κατόρθωνε αυτό το τέρας, ξυλοφορτώνοντας, απειλώντας, ληστεύοντας, εκβιάζοντας, φονεύοντας.
Ξέρουμε όλοι ότι το κράτος βολεύεται με το παρακράτος, όσον αναλόγως και η ακροδεξιά του δικομματισμού χρειάζεται πάντα τη μαύρη ακροδεξιά χείρα της για να πρακτορεύει τα συμφέροντα και τις επιλογές της μέσα στον λαό.

Αν λοιπόν όχι για τη γέννηση του νεοφασισμού (διότι ο ναζισμός προϋπήρχε της κρίσης, όπως άλλωστε υπάρχει σε κάθε κοινωνία), αλλά για τη γιγάντωσε του ευθύνεται (κυρίως)  η κρίση, άλλο
τόσον ευθύνεται και το κράτος, διά των διαδοχικών κυβερνήσεων του δικομματισμού, διότι στα «έργα και τις ημέρες» του υποκόσμου, έβλεπε ο «καλός κόσμος» να εξυπηρετούνται και τα δικά του συμφέροντα.

Το παίγνιον ήταν καλά στημένο και διήρκεσε πολλά χρόνια – πλήθος ψυχών έφαγε το σκοτάδι, πολλά κεφάλια άνοιξαν, πήγαινε το νταβατζιλίκι σύννεφο, βούλωναν στόματα, μπούκωναν στόματα – μια «αυλή μαύρων θαυμάτων», ανεφύη στα σπλάχνα της Αθήνας και στα πέριξ της χώρας.
Γινόταν της σφαγής και δεν εκινείτο φύλλο. Αντιθέτως το κράτος αγκάλιαζε έτι περαιτέρω το παρακράτος, πράγμα που έκανε το τελευταίο όλο και πιο ασύδοτο. Και στο σημείο αυτό άρχισαν τα λάθη.
Η Χρυσή Αυγή πήγε να υπερβεί τον προδιαγεγραμμένο της ρόλο, πήγε να μπει στο «σύστημα» με διαθέσεις αυτονομίας, πήγε από «κινηματική» να γίνει «συστημική» κι έτσι προεκλήθη σύγκρουση του κράτους με το παρακράτος. Γιατί;
Διότι ο φασισμός είναι πρώτα απ’ όλα μπίζνες. Φράγκα. Φράγκα μαύρα, φράγκα λερωμένα με αίμα, αλλά φράγκα! Τα τελευταία χρόνια έχοντας η Χρυσή Αυγή το ακαταδίωκτο απ’ το κράτος για τα μέλη της που διέπρατταν εγκλήματα, διεύρυνε τον ορίζοντά της. Απ’ το νταβατζιλίκι στην υπεργολαβία, απ’ το μαύρο χρήμα στο θεσμικό. Της
άνοιξε η όρεξη κι άρχισε να βγάζει γλώσσα στα αφεντικά της. Εκείνο όμως  που την «τρέλανε» ήταν άλλο. Εβλεπε πως όσο πιο θεσμική πάει να γίνει, τόσο πιο πολύ άρχιζαν να πέφτουν τα ποσοστά της – ήδη
πριν από το τελευταίο φονικό είχε εμφανισθεί κόπωση στην αρχή κι ύστερα κάμψη, σαφής κάμψη στα ποσοστά της. Κι έτσι η οργάνωση ξαναβγήκε στο κλαρί

του κινηματισμού, αφήνοντας τη «σοβαρότητα» για αργότερα. Οι στόχοι που οδήγησαν τη Χρυσή Αυγή σε αυτήν την επιλογή ήταν τέσσερις:
α) να καταλαγιάσει την εσωτερική της αντιπολίτευση, όταν ως άλλα Τάγματα Εφόδου του Ερνστ Ρεμ, διάφορα στελέχη κατηγορούσαν την ηγεσία Μιχαλολιάκου ότι «τα έχει βρει» με το σύστημα (πράγμα που θα ήθελαν να κάνουν ή να έχουν κάνει οι ίδιοι)
β) Να κατευνάσει εκείνους που την έστειλαν στη Βουλή για να ρίχνει φάπες κι όχι για να νέμεται μισθούς και χρηματοδοτήσεις.
γ) Στη φάση που, λόγω του ακαταδίωκτου, η οργάνωση φαινόταν ότι έχει ισχύ και πάει για μεγαλύτερη, να δελεαστούν ακόμα περισσότερα ποντίκια για να επιβιβασθούν στο σκάφος της.
δ) Με πλήρωμα περισσότερα ποντίκια για το εγκληματικό της έργο αυτή η μαφιόζικη – ναζιστική οργάνωση να διευρύνει εκ νέου την εκλογική της πελατεία απ’ τα στρώματα εκείνα του πληθυσμού που πάνε με τον «δυνατόν» και τον «ανερχόμενον», ώστε στο εξής να κυνηγήσει χοντρά ψάρια – καναλάρχες, επιχειρηματίες, εφοπλιστές όχι για να τους φάει, αλά για να της δίνουν να τρώει.
Το σχήμα ήταν πολύ απλό: μικρά ψάρια που τα έτρωγε το σκοτάδι της βίας και του εγκλήματος στο επίπεδο του λαού και μεγάλα ψάρια για αλληλοευωχούμενο φαγοπότι στο επίπεδο των «τεμπέληδων της εύφορης κοιλάδας» που τρέφονται απ’ τον ιδρώτα του λαού. Με έναν λόγο
τις νύχτες εγκλήματα και φόνοι, τις ημέρες χειροφιλήματα στη Βουλή και υποκλίσεις ο κ. Μιχαλολιάκος,
όταν δεν γκάριζε απ’ τα έδρανα αγριάδες για να ρίχνει στάχτη στα μάτια των ψηφοφόρων του. Ε, όπως λένε στο χωριό μου, «πήγε η στάμνα για νερό στη βρύση, ξαναπήγε, και δεν γύρισε», αποθρασυμένο ένα απ’ τα ποντίκια αυτού του υπόκοσμου, εν μέσω μιας επιδρομικής αγέλης του είδους του, σκότωσε. Για πολλοστή φορά – αλλά αυτήν τη φορά έσπασε ο διάολος το πόδι του, έσπασε η στάμνα, γκρεμίστηκε ο φούρνος και συνελήφθη.

Και βρέθηκε η κυβέρνηση προ των ευθυνών της. Ευθύνες που επί χρόνια δεν αναγνώριζε, ευθύνες των οποίων αφίστατο, αφήνοντας ταυτοχρόνως και το κράτος να διαβρώνεται περισσότερο ίσως απ’ όσον η ίδια θα ήθελε για να κρατάει υπό έλεγχον τη δομή κράτος – παρακράτος – υπόκοσμος – «καλός κόσμος».

Εγινε φόνος μπροστά στα μάτια του κόσμου – τι να «σφυρίξει ο διαιτητής»; - οφ σάιντ; Δεν γινόταν! Το παίγνιον διεκόπη κι άρχισαν οι ποντικοί να συλλαμβάνονται.
Αναγκασμένη στην κίνηση αυτή η κυβέρνηση έκαψε δύο από τα τρία χαρτιά της. Της κάηκε η θεωρία των δύο άκρων και πήγε περίπατο το Συνταγματικό τόξο – αφήνοντας πίσω τον στα στελέχη του ΠΑΣΟΚ την πίκρα να μυρικάζουν ότι «εμείς πρώτοι κ.τ.λ.» χωρίς πλέον να μπορούν να τσουβαλιάσουν άλλες δυνάμεις όχι μόνον στον μνημονιακό παρονομαστή, αλλά
στον εγκληματικό «εκσυγχρονισμό» που άνοιξε τον δρόμο στον νεοφιλελευθερισμό για να κάνει τη χώρα κρανίου τόπο.
Το τρίτο χαρτί της κυβέρνησης Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ αλλά απόκοντα και της ΔΗΜΑΡ καθώς και των ΜΜΕ της Διαπλοκής είναι «η καταδίκη της βίας απ’ όπου κι αν προέρχεται».
Βεβαίως, καλοί μου άνθρωποι – μην είσθε και μαθητές του Μαχάτμα Γκάντι; Βεβαίως και καταδικάζουμε τη βία εναντίον των μισθών μας. Τη βία εναντίον του Συντάγματος που το έχετε κάνει απολειφάδι.
Καταδικάζουμε τη βία εναντίον των συνταξιούχων, εκείνων που οδηγήθηκαν στην αυτοκτονία, τη βία των δημεύσεων εναντίον εστιών (και συνεπώς βωμών), είμαστε εναντίον της βίας εκείνων που παραχώρησαν την Ασυλία της Ελλάδος, εκείνων
που αποκρύπτουν απ’ τον ελληνικό λαό ότι έχουν υπογράψει πως δεν μπορούν να επαναδιαπραγματευθούν τις δανειακές συμβάσεις,
είμαστε εναντίον της βίας που οδήγησε και οδηγεί παιδιά να πεινούν και να κρυώνουν.
Είμαστε εναντίον της βίας που ασκούν οι μπάχαλοι, οι προβοκάτορες, οι Χρυσαυγίτες και οι «μπάτσοι», όταν διαλύουν τις διαδηλώσεις, όταν βάζουν φωτιά στη Μαρφίν διαπράττοντας έτσι τέσσερις φόνους.
Είμαστε εναντίον της φασιστικής βίας ό,τι κι αν δηλώνει πως είναι ο φασίστας που τη μετέρχεται.
Αλλά δεν είμαστε εναντίον κάθε μορφής βίας – αυτά τα παιδαριώδη αφήστε τα για τον κ. Κεδίκογλου και τους βουλευτές της Ν.Δ. ή του ΠΑΣΟΚ που πιάνονται απ’ την ηθελημένη τους ανοησία όπως ο πνιγμένος απ’ τα μαλλιά του.

Διότι εμείς είμαστε υπέρ της βίας που χρησιμοποίησαν οι παρτιζάνοι εναντίον των ναζί, υπέρ της βίας που χρησιμοποίησε ο κ. Σημίτης όταν έβαζε βόμβες επί χούντας, είμαστε υπέρ της βίας που χρησιμοποιούν οι Κούρδοι, οι Παλαιστίνιοι κι όσοι μάχονται για την ελευθερία τους.
Και σε συνθήκες Δημοκρατίας, αν η υπεράσπιση του πολιτισμού της εργασίας συνεπάγεται απεργίες, αν η υπεράσπιση του Συντάγματος συνεπάγεται διαδηλώσεις, αν η υπεράσπιση, όσον και η αλλαγή νόμων επαφίενται στη λαϊκή κυριαρχία, είμαστε υπέρ της βίας που προβλέπουν για όλα αυτά οι ίδιοι οι θεσμοί.
Είμαστε υπέρ της βίας που ασκεί ο φυσικός μας δικαστής, όπως τώρα που διώκει στελέχη της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή για να προστατεύσει πρόσωπα και πολίτες όσον και για δικαιωθούν τα θύματά της. Τόσον απλό.

Τέλος, οι 300!
Τόσοι και μετά βίας τόσοι, βρέθηκαν για να συμπαρασταθούν στους συλληφθέντες Χρυσαυγίτες. Παρά την έκκληση της Χρυσής Αυγής για συγκέντρωση συμπαράστασης μελών και ψηφοφόρων, μόνον διακόσιοι – τριακόσιοι βρέθηκαν απέναντι στη ΓΑΔΑ. Βεβαίως όχι οι
Τριακόσιοι του Λεωνίδα, αλλά τριακόσια ποντίκια που δεν έχουν αντιληφθεί ακόμα ότι τα υπόλοιπα εγκαταλείπουν το σκάφος που βυθίζεται τρέχοντας. Γιοκ
μπίζνες πια, ψιλονταβατζιλίκι, εκβιασμοί και προστασία, γιοκ. Προς τι λοιπόν τα μαχαιρώματα. Ασε να την κάνουμε τώρα μη μας τσιμπήσει και κανένας ανανήψας ασφαλίτης για να αποδείξει κι αυτός ότι «ουδεμίαν σχέσιν ήχε με τοιούτον τι μόρφωμα». Πάνε οι καλές ημέρες
και οι μαύρες νύχτες. Για λίγον καιρό ακόμα θα κρώζουν τα κοράκια που νόμισαν ότι γίνονται γρύπες κι ύστερα θα επιστρέψουν στα κιλά τους. Τριακόσιοι
λεχρίτες, όπως την πρώτη τους εποχή, την εποχή του Περιάνδρου, που θα ομνύουν στον Χίτλερ, θα πίνουν απ’ το βρυκολακιασμένο αίμα του και θα σκληρίζουν αίμα και τιμή ελπίζοντας ότι η Γονιμοποιός Αρχή (έτσι αποκαλούν τον φύρερ τους στο καταστατικό τους) θα τους...γονιμοποιήσει.

email: stathis@enikos.gr
το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο enikos.gr